ปัญหาและเฉลยวิชาธรรม นักธรรมชั้นโท พ.ศ. 2564

ถาม ตจปัญจกกรรมฐาน มีอะไรบ้าง ? เป็นอารมณ์ของสมถกัมมัฏฐาน หรือของวิปัสสนากัมมัฏฐาน ?

ตอบ ตจปัญจกกรรมฐาน มี เกสา ผม โลมา ขน นขา เล็บ ทนฺตา ฟัน และ ตโจ หนัง ฯ เป็นได้ทั้งอารมณ์สมถกัมมัฏฐานและอารมณ์วิปัสสนากัมมัฏฐาน ฯ


ถาม ปฏิสันถาร มีอะไรบ้าง ? มีประโยชน์แก่ผู้ทำอย่างไรบ้าง ?

ตอบ ปฏิสันถาร มี

  1. อามิสปฏิสันถาร ต้อนรับด้วยสิ่งของ
  2. ธัมมปฏิสันถาร ต้อนรับโดยธรรม

มีประโยชน์อย่างนี้ คือ

  1. เป็นอุบายสร้างความสามัคคีและยึดเหนี่ยวน้ำใจกัน
  2. เป็นการรักษาไมตรีจิตระหว่างกันและกันให้มั่นคงยิ่งขึ้น

ถาม ความคิดที่เป็นฝ่ายอกุศล มีกี่อย่าง ? อะไรบ้าง ?

ตอบ ความคิดที่เป็นฝ่ายอกุศล มี 3 อย่าง คือ

  1. กามวิตก ความตริในทางกาม
  2. พยาบาทวิตก ความตริในทางพยาบาท
  3. วิหิงสาวิตก ความตริในทางเบียดเบียน

ถาม บุคคลผู้ถือความถูกต้องเป็นใหญ่ ทำด้วยความเมตตา กรุณา เป็นต้น จัดเข้าในอธิปเตยยะข้อไหน ?

ตอบ จัดเข้าในธัมมาธิปเตยยะ ฯ


ถาม อุปาทาน คืออะไร ? การถือเราถือเขาด้วยอำนาจมานะจนเป็นเหตุถือพวก จัดเป็นอุปาทานอะไร ในอุปาทาน 4 ?

ตอบ อุปาทาน คือ การถือมั่นข้างเลว ได้แก่ ถือรั้น ฯ การถือเราถือเขาด้วยอำนาจมานะจนเป็นเหตุถือพวก จัดเป็นอัตตวาทุปาทาน ฯ


ถาม สังวรคืออะไร ? สติสังวร สำรวมด้วยสตินั้น มีอธิบายอย่างไร ?

ตอบ

สังวร คือ การสำรวมระวังปิดกั้นอกุศล ฯ

สติสังวร สำรวมด้วยสตินั้น มีอธิบายว่า สำรวมอินทรีย์มีจักษุเป็นต้น ระวังรักษามิให้อกุศลธรรมเข้าครอบงำเมื่อเห็นรูปเป็นต้น ทั้งมีสติไม่ฟั่นเฟือนลืมหลงระลึกได้ก่อนแต่ทำ พูด คิด ไม่ให้ผิดทางกาย วาจา ใจ ไม่ประมาทหลงทำกรรมชั่ว ฯ


ถาม จริต คืออะไร ? คนมีปกติเชื่อง่าย เป็นจริตอะไร ?

ตอบ จริต คือ พื้นเพอัธยาศัยของบุคคลที่แสดงออกมาตามปกติเป็นประจำ ฯ คนมีปกติเชื่อง่าย เป็นสัทธาจริต ฯ


ถาม กิเลสที่ได้ชื่อว่าอนุสัยและได้ชื่อว่าสังโยชน์ มีอธิบายอย่างไร ?

ตอบ

กิเลสที่ได้ชื่อว่า อนุสัย เพราะเป็นกิเลสอย่างละเอียด นอนเนื่องอยู่ในสันดานของสัตว์ มักไม่ปรากฏ ต่อเมื่อมีอารมณ์มายั่วจึงปรากฏขึ้น

กิเลสที่ได้ชื่อว่า สังโยชน์ เพราะเป็นกิเลสที่ผูกใจสัตว์ไว้กับภพไม่ให้หลุดพ้นไปได้ ฯ


ถาม พระพุทธคุณบทว่า อรหํ เป็นพระอรหันต์ มีความหมายอย่างไรบ้าง ? เลือกตอบมา 2 อย่าง

ตอบ พระพุทธคุณบทว่า อรหํ เป็นพระอรหันต์ มีความหมายได้ 4 อย่าง คือ (เลือกตอบ 2 ข้อ)

  1. ชื่อว่าเป็นพระอรหันต์ เพราะเป็นผู้ไกลจากกิเลสและบาปธรรม กล่าวคือเป็นผู้บริสุทธิ์
  2. ชื่อว่าเป็นพระอรหันต์ เพราะเป็นผู้หักกำสังสารจักร คือ อวิชชา ตัณหา อุปาทาน และกรรม ได้
  3. ชื่อว่าเป็นพระอรหันต์ เพราะเป็นผู้ควรแนะนำสั่งสอนเขา หรือเป็นผู้ควรรับความเคารพนับถือ
  4. ชื่อว่าเป็นพระอรหันต์ เพราะเป็นผู้ไม่มีความลับ คือมิได้ทำความเสียหายอันใดที่จะพึงซ่อนเร้น

ถาม บารมี คืออะไร ? อธิษฐานบารมี คือการทำอย่างไร ?

ตอบ

บารมี คือ ปฏิปทาอันยิ่งยวด หรือคุณธรรมที่ประพฤติอย่างยิ่งยวด ได้แก่ ความดีที่บำเพ็ญอย่างพิเศษเพื่อบรรลุเป้าหมายสูงสุด

อธิษฐานบารมี คือ ความตั้งใจมั่น ตัดสินใจเด็ดเดี่ยว วางจุดหมายแห่งการกระทำของตนไว้แน่นอนและดำเนินตามนั้นอย่างแน่วแน่ ฯ