ยํ เว เสวติ ตาทิโส “คบคนเช่นใด ก็เป็นคนเช่นนั้นแล”
เพื่อนย่อมจะมีอิทธิพลต่อชีวิตของมนุษย์เป็นอันมาก ถ้าเราคบเพื่อนดี ก็มีความเป็นไปได้ที่เราจะเป็นคนดีด้วยเช่นกัน แต่ถ้าเราคบเพื่อนชั่ว
พุทธศาสนสุภาษิต เสวนาวรรค (หมวดการคบหา)
พุทธศาสนสุภาษิต เสวนาวรรค (หมวดการคบหา) รวมพุทธศาสนสุภาษิตในหมวดเสวนาวรรค ว่าด้วยการคบหา พร้อมคำแปล ความหมาย และคำอธิบายที่เข้าใจง่าย เน้นหลักธรรมเกี่ยวกับการเลือกคบคน การอยู่ร่วมกับคนดี และการหลีกเลี่ยงคนพาล เหมาะสำหรับใช้ในการเรียนรู้ ฝึกฝน และพัฒนาตนเองตามแนวทางพุทธศาสนา
อติจิรํ นิวาเสน ปิโย ภวติ อปฺปิโย “เพราะอยู่ด้วยกันนานเกินไป คนที่รักก็มักหน่าย”
การที่คนทั้งหลายอยู่ด้วยกันตลอดเวลา หรือใช้เวลาอยู่ด้วยกันเป็นส่วนมากนั้น ย่อมจะทำให้เกิดความเบื่อหน่ายในกันและกันได้ เป็นเรื่องธรรมดา
วิสฺสาสา ภยมนฺเวติ “เพราะไว้ใจ ภัยจึงตามมา”
ให้ระลึกไว้เสมอว่า คนเราทุกคนล้วนมีกิเลส วันนี้ดี พรุ่งนี้อาจทำเรื่องชั่ว ๆ ก็ได้ แล้วไว้ใจคนที่คบหาแต่เพียงพอประมาณ อย่าไว้ใจจนเกินไป
นาสฺมเส อลิกวาทิเน “ไม่ควรไว้ใจคนพูดพล่อย ๆ”
หากใครไปหลงเชื่อใจคนมักพูดพล่อยเข้าแล้ว อาจจะได้รับความเสื่อมเสียอันเกิดจากคำพูดพล่อย ๆ ของเขาได้ ดังนั้น ไม่ควรเชื่อใจคนพูดพล่อย
นาสฺมเส กตปาปมฺหิ “ไม่ควรไว้ใจคนทำบาป”
คนทำบาป เป็นคนที่มีจิตใจหยาบโลน ไม่มีสัจจะ ไม่รักษาคำพูด จึงเป็นคนที่เชื่อถือไม่ได้ประเภทหนึ่ง หากใครเผลอไปเชื่อใจคนทำบาปเข้าแล้ว
อนตฺถา เยว วฑฺฒนฺติ พาลํ ปจฺจูปเสวโต “เมื่อคบหาคนพาล ย่อมมีแต่ความฉิบหาย”
การคบกับคนพาลเป็นสิ่งที่ไม่ดี ถือเป็นการกระทำที่นำพาให้ตนเองเสื่อมจากประโยชน์ทั้งหลายทั้งปวง ทั้งประโยชน์ในโลกนี้ ประโยชน์ในโลกหน้า
น วิสฺสเส อวิสฺสฏฺเฐ วิสฺสฏฺเฐปิ น วิสฺสเส “ไม่ควรไว้ใจในคนไม่คุ้นเคย แม้ในคนคุ้นเคย ก็ไม่ควรไว้ใจ”
ไม่ว่าจะคบหาสมาคมกับใครก็ตาม อย่าเชื่อใจเขาจนเกินไป เพื่อนอาจหักหลังเพื่อนก็เป็นได้ ลูกน้องอาจหักหลังเจ้านายก็เป็นได้
สงฺเกเถว อมิตฺตสฺมึ มิตฺตสฺมิมฺปิ น วิสฺสเส “ควรระแวงในศัตรู แม้ในมิตรก็ไม่ควรไว้ใจ”
เพื่อความปลอดภัยของตัวเราเอง ควรทำตัวเป็นคนรอบคอบ ใครพูดอะไรก็ฟังหูไว้หู อย่าเชื่อเขาไปซะหมดจนเต็มร้อยเปอร์เซ็นต์ เพราะอาจจะนำภัยพิบัติมา
ยตฺถ เวรี นิวีสติ น วเส ตตฺถ ปณฺฑิโต “ไพรีอยู่ในที่ใด บัณฑิตไม่ควรอยู่ในที่นั้น”
บัณฑิตชนผู้มีปัญญา ย่อมหลีกเลี่ยงที่จะอยู่ในสมาคมหรือสถานที่ที่มีเวรีชน ไปอยู่ในสมาคมหรือสถานที่ที่ไม่มีเวรีชนเช่นนั้น เพื่อหลีกเลี่ยงปัญหา
พาลสงฺคตจารี หิ ทีฆมทฺธาน โสจติ “ผู้เที่ยวสมาคมกับคนพาล ย่อมเศร้าโศกสิ้นกาลนาน”
คนที่คบค้าสมาคมกับคนชั่ว ย่อมจะถูกชักชวนให้ทำแต่ความชั่วเช่นเดียวกัน เมื่อเป็นเช่นนี้ คนที่สมาคมกับคนชั่ว ย่อมจะกลายเป็นคนชั่วไปด้วยโดยปริยาย
น ปาปชนสํเสวี อจฺจนฺตสุขเมธติ “ผู้ไม่คบหาคนชั่ว ย่อมได้รับความสุขส่วนเดียว”
ผู้ที่คบค้าสมาคมกับคนชั่ว ย่อมหาประโยชน์ใด ๆ จากการคบกับคนชั่วนั้นไม่ได้เลย มีแต่จะก่อทุกข์ก่อโทษ สร้างความเสื่อมประโยชน์ให้ตนเองเท่านั้น
น สงฺคโม ปาปชเนน เสยฺโย “สมาคมกับคนชั่ว ไม่ดีเลย”
คนที่สมาคมกับคนชั่ว ย่อมจะถูกคนชั่วชักจูงไปในทางที่ไม่ดี เมื่อเป็นเช่นนี้ เขาย่อมจะกลายเป็นคนชั่วไปด้วยโดยปริยาย เพราะถูกคนชั่วชักจูง
ทุกฺโข พาเลหิ สงฺคโม “สมาคมกับคนพาล นำทุกข์มาให้”
การคบกับคนพาลนั้น สร้างแต่ทุกข์โทษให้ผู้คบหา การคบกับคนพาลเป็นเรื่องที่หาประโยชน์มิได้เลย มีแต่จะเสื่อมเสียชื่อเสียง เสียประโยชน์
นิหียติ ปุริโส นิหีนเสวี “ผู้คบคนเลว ย่อมเลวลง”
คนที่คบคนเลวหรือคลุกคลีกับคนเลว ย่อมจะได้รับอิทธิพลด้านความคิด การกระทำ และการพูดจา ในทางที่ไม่ดีจากคนเลว และทำตัวเหมือนคนเลวเข้าไปทุกขณะ
สุโข หเว สปฺปุริเสน สงฺคโม “สมาคมกับสัตบุรุษ นำสุขมาให้”
สัตบุรุษ เมื่อใครคบค้าสมาคมด้วยแล้ว ย่อมจะได้รับคำแนะนำที่ดีมีประโยชน์ เพราะสัตบุรุษนั้นเป็นผู้มีความประพฤติดี และย่อมแนะนำในทางที่ดี
ธีโร จ สุขสํวาโส ญาตีนํว สมาคโม “อยู่ร่วมกับปราชญ์ นำสุขมาให้ เหมือนสมาคมกับญาติ”
การที่ได้คบค้าสมาคมกับผู้เป็นปราชญ์นั้น ถือเป็นมงคลอย่างหนึ่งของชีวิต เพราะการคบกับปราชญ์หรือบัญฑิตนั้น เป็นมงคลชีวิต
ทุกฺโข พาเลหิ สํวาโส อมิตฺเตเนว สพฺพทา “อยู่ร่วมกับพวกพาล นำทุกข์มาให้เสมอไป เหมือนอยู่ร่วมกับศรัตรู”
การอยู่ร่วมกับคนพาลนั้น ก็ไม่ต่างอะไรกับการอยู่ร่วมกับศรัตรูคู่อาฆาต เพราะคนพาลย่อมจะนำแต่ความเดือดร้อนฉิบหายมาให้ไม่รู้จบ
เอกตฺตํ ทฺวิรตฺตํ วา ทุกฺขํ วสติ เวริสุ “อยู่ในพวกไพรีคืนเดียวหรือสองคืน ก็เป็นทุกข์”
การอยู่ในกลุ่มชนที่มีเวรต่อเรา หรืออยู่ในสมาคมของคนที่จองล้างจองผลาญ ไม่มีความปรารถนาดีให้กับเรา ย่อมจะหาความสุขมิได้