ปัญหาและเฉลยวิชาธรรม นักธรรมชั้นโท พ.ศ. 2562

ถาม บุคคลาธิฏฐานาเทศนา เทศนามีบุคคลเป็นที่ตั้ง มีอธิบายว่าอย่างไร ?

ตอบ มีอธิบายว่า การสอนที่ยกบุคคลมาเป็นตัวอย่าง เช่น ในมหาชนกชาดก สอนเรื่องความเพียรโดยกล่าวถึงพระมหาชนกโพธิสัตว์ว่าทรงมีความเพียรอย่างยิ่ง พยายามว่าย น้ำในท่ามกลางมหาสมุทรที่กว้างใหญ่ มองไม่เห็นฝั่งอย่างไม่ย่อท้อ ด้วยความมุ่งมั่นที่จะถึงฝั่งให้ได้ และทรงถึงฝั่งได้ดังประสงค์ ฯ


ถาม สังขตธรรม คืออะไร ? มีลักษณะอย่างไร ?

ตอบ สังขตธรรม คือธรรมอันปัจจัยปรุงแต่ง ฯ มีลักษณะ คือ มีความเกิดขึ้นในเบื้องต้น มีความแปรปรวนในท่ามกลาง และมีความดับไปในที่สุด ฯ


ถาม อธิปเตยยะ 3 มีอะไรบ้าง ? บุคคลผู้ถือความถูกต้องเป็นใหญ่ ทำด้วยอำนาจ เมตตา กรุณา เป็นต้น จัดเข้าในข้อไหน ?

ตอบ มี 3 คือ

  1. อัตตาธิปเตยยะ ความมีตนเป็นใหญ่
  2. โลกาธิปเตยยะ ความมีโลกเป็นใหญ่
  3. ธัมมาธิปเตยยะ ความมีธรรมเป็นใหญ่

บุคคลผู้ถือความถูกต้องเป็นใหญ่ ทำด้วยอำนาจ เมตตา กรุณา เป็นต้น จัดเข้าใน ธัมมาธิปเตยยะได้ ฯ


ถาม ปาฏิหาริย์คืออะไร ? พระพุทธเจ้าทรงยกย่องปาฏิหาริย์อะไรว่าเป็นอัศจรรย์ยิ่งกว่า ปาฏิหาริย์อื่น ?

ตอบ ปาฏิหาริย์ คือ การกระทำที่ให้บังเกิดผลเป็นอัศจรรย์ ฯ ทรงยกย่องอนุสาสนีปาฏิหาริย์ว่าเป็นอัศจรรย์ยิ่งกว่าปาฏิหาริย์อื่น ฯ


ถาม ปฏิปทาของพระอริยบุคคลผู้เป็นสมณะ เรียกว่าอะไร ? มีอะไรบ้าง ?

ตอบ ปฏิปทาของพระอริยบุคคลผู้เป็นสมณะ เรียกว่า อริยวงศ์ มี 4 คือ

  1. สันโดษด้วยจีวรตามมีตามเกิด
  2. สันโดษด้วยบิณฑบาตตามมีตามเกิด
  3. สันโดษด้วยเสนาสนะตามมีตามเกิด
  4. ยินดีในการเจริญกุศลและในการละอกุศล

ถาม กิจในอริยสัจ 4 มีอะไรบ้าง ?

ตอบ กิจในอริยสัจ 4 มี

  1. ปริญญา กำหนดรู้ทุกขสัจ
  2. ปหานะ ละสมุทัยสัจ
  3. สัจฉิกรณะ ทำให้แจ้งนิโรธสัจ
  4. ภาวนา ทำมัคคสัจให้เกิด

ถาม สังวรคืออะไร ? สติสังวร สำรวมด้วยสตินั้น มีอธิบายอย่างไร ?

ตอบ สังวร คือ การสำรวมระวังปิดกั้นอกุศล ฯ สติสังวร มีอธิบายว่า สำรวมอินทรีย์มีจักษุเป็นต้น ระวังรักษามิให้อกุศลกรรมเข้าครอบงำ เมื่อเห็นรูปเป็นต้น ทั้งมีสติไม่ฟั่นเฟือนหลงลืม ระลึกได้ก่อนแต่ทำ พูด คิด ไม่ให้ผิดทางกาย วาจา ใจ ไม่ประมาทหลงทำกรรมชั่ว ฯ


ถาม พระพุทธคุณ บทว่า อรหํ แปลว่าอย่างไรได้บ้าง ?

ตอบ แปลว่า

  • เป็นผู้เว้นไกลจากกิเลสและบาปกรรม
  • เป็นผู้หักกำแห่งสังสารจักร
  • เป็นผู้ควรแนะนำสั่งสอนเขา
  • เป็นผู้ควรรับความเคารพนับถือของเขา
  • เป็นผู้ไม่มีข้อลับ ไม่ได้ทำความเสียหายอันจะพึงซ่อนเพื่อมิให้คนอื่นรู้

ถาม คำว่า พระสงฆ์ ในบทสังฆคุณนั้น ท่านประสงค์บุคคลเช่นไร ? จงจำแนกมาดู

ตอบ ท่านประสงค์พระอริยบุคคล 4 คู่ 8 บุคคล ซึ่งล้วนแต่ท่านผู้ที่ตั้งอยู่ในมรรคผลทั้งสิ้น คือ

  • พระโสดาปัตติมรรค พระโสดาปัตติผล คู่ 1
  • พระสกทาคามิมรรค พระสกทาคามิผล คู่ 1
  • พระอนาคามิมรรค พระอนาคามิผล คู่ 1
  • พระอรหัตมรรค พระอรหัตผล คู่ 1

ถาม บารมี คืออะไร ? อธิษฐานบารมี คือการทำอย่างไร ?

ตอบ

บารมี คือ ปฏิปทาอันยิ่งยวด หรือคุณธรรมที่ประพฤติอย่างยิ่งยวด ได้แก่ ความดีที่บำเพ็ญอย่างพิเศษ เพื่อบรรลุเป้าหมายสูงสุด ฯ

อธิษฐานบารมี คือ ความตั้งใจมั่นตัดสินใจเด็ดเดี่ยว วางจุดหมายแห่งการกระทำของตนไว้แน่นอนและดำเนินตามนั้นอย่างแน่วแน่ ฯ