ปัญหาและเฉลยวิชาธรรม  นักธรรมชั้นโท พ.ศ. 2553

ถาม สังขตธรรม คืออะไร ? มีลักษณะอย่างไร ?

ตอบ คือธรรมอันปัจจัยปรุงแต่ง ฯ มีลักษณะ คือ มีความเกิดขึ้นในเบื้องต้น มีความดับไปในที่สุด เมื่อยังตั้งอยู่ความแปรปรากฏ ฯ


ถาม วิมุตติ กับ วิโมกข์ ต่างกันอย่างไร ? สมุจเฉทวิมุตติ มีอธิบายอย่างไร ?

ตอบ ต่างกันแต่โดยพยัญชนะ แต่ก็พ้นจาก ราคะ โทสะ โมหะ ได้เท่ากันโดยอรรถ ฯ มีอธิบายว่า ความพ้นจากกิเลสด้วยอำนาจอริยมรรค กิเลสเหล่านั้นขาดเด็ดไป ไม่กลับเกิดอีก ฯ


ถาม ญาณ 3 ที่เป็นไปในอริยสัจ 4 มีอะไรบ้าง ? ญาณ 3 ที่เป็นไปในทุกขนิโรธสัจมีอธิบายอย่างไร ?

ตอบ ญาณ 3 ที่เป็นไปในอริยสัจ 4 มี

  1. สัจจญาณ ปรีชาหยั่งรู้อริยสัจ
  2. กิจจญาณ ปรีชาหยั่งรู้กิจอันควรทำ
  3. กตญาณ ปรีชาหยั่งรู้กิจอันทำแล้ว ฯ

ญาณ 3 ที่เป็นไปในทุกขนิโรธสัจมีอธิบายว่า

  1. ปรีชาหยั่งรู้ว่า นี้ทุกขนิโรธสัจ จัดเป็นสัจจญาณ
  2. ปรีชาหยั่งรู้ว่า ทุกขนิโรธสัจเป็นสภาพที่ควรทำให้แจ้ง จัดเป็นกิจจญาณ
  3. ปรีชาหยั่งรู้ว่า ทุกขนิโรธสัจที่ควรทำให้แจ้ง ทำให้แจ้งแล้ว จัดเป็นกตญาณ

ถาม ภพกับภูมิต่างกันอย่างไร ? มีอย่างละเท่าไร ?

ตอบ ภพ หมายถึงโลกเป็นที่อยู่ต่างชั้นแห่งหมู่สัตว์ มี 3 ฯ ภูมิ หมายถึงภาวะอันประณีตขึ้นไปเป็นชั้น ๆ แห่งจิตและเจตสิก มี 4 ฯ


ถาม กาม ภพ ทิฏฐิ และอวิชชา ได้ชื่อว่า โอฆะ โยคะ และอาสวะ เพราะเหตุไร ?

ตอบ ได้ชื่อว่าโอฆะ เพราะเป็นดุจกระแสน้ำอันท่วมใจสัตว์ ได้ชื่อว่าโยคะ เพราะประกอบสัตว์ไว้ในภพ ได้ชื่อว่าอาสวะ เพราะเป็นสภาพหมักหมมอยู่ในสันดาน ฯ


ถาม จริต 6 ได้แก่อะไรบ้าง ? คนมีจริตมักนึกพล่านจะพึงแก้ด้วยกัมมัฏฐานอะไร ?

ตอบ จริต 6 ได้แก่

  1. ราคจริต
  2. โทสจริต
  3. โมหจริต
  4. วิตักกจริต
  5. สัทธาจริต
  6. พุทธิจริต ฯ

คนมีจริตมักนึกพล่านพึงแก้ด้วยวิธีเพ่งกสิณ หรือเจริญอานาปานัสสติกัมมัฏฐาน ฯ


ถาม พระพุทธคุณ 9 บท คืออะไรบ้าง ? บทไหนจัดเป็นอัตตหิตสมบัติและปรหิตปฏิบัติ ?

ตอบ พระพุทธคุณ 9 บท คือ อรหํ, สมฺมาสมฺพุทฺโธ, วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน, สุคโต, โลกวิทู, อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ, สตฺถา เทวมนุสฺสานํ, พุทฺโธ, ภควา ฯ 5 บทเบื้องต้นเป็นอัตตหิตสมบัติ 4 บทเบื้องปลายเป็นปรหิตปฏิบัติ ฯ


ถาม พระโสดาบัน แปลว่าอะไร ? หมายถึงพระอริยบุคคลผู้ละสังโยชน์อะไรได้ขาดบ้าง ?

ตอบ แปลว่าผู้แรกเข้าถึงกระแสพระนิพพาน ฯ ละสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา และสีลัพพตปรามาสได้ขาด ฯ


ถาม ธุดงค์ท่านบัญญัติไว้เพื่อประโยชน์อะไร ? ธุดงค์ที่ภิกษุถือได้มีกำหนดเฉพาะกาล คือข้อใด ? เพราะเหตุใด ฯ

ตอบ ธุดงค์ท่านบัญญัติไว้เพื่อเป็นอุบายขัดเกลากิเลส และเป็นไปเพื่อความมักน้อยสันโดษ ฯ ธุดงค์ที่ภิกษุถือได้มีกำหนดเฉพาะกาลคือข้อ รุกขมูลิกังคะ และ อัพโภกาสิกังคะ ฯ ธุดงค์ 2 ข้อนี้ภิกษุถือได้เฉพาะกาลนอกพรรษา เพราะในพรรษาภิกษุต้องถือเสนาสนะเป็นที่อยู่อาศัยประจำ ตามพระวินัยนิยม ฯ


ถาม บุคคลผู้ได้รับการยกย่องว่าเป็นพหูสูต เพราะประกอบด้วยคุณสมบัติอะไรบ้าง ?

ตอบ ประกอบด้วย

  1. พหุสฺสุตา ได้ยินได้ฟังมาก
  2. ธตา ทรงจำได้
  3. วจสา ปริจิตา ท่องไว้ด้วยวาจา
  4. มนสานุเปกฺขิตา เอาใจจดจ่อ
  5. ทิฏฺฐิยา สุปฏิวิทฺธา ขบด้วยทิฏฐิ ฯ