กมฺมํ สตฺเต วิภชติ ยทิทํ หีนปฺปณีตตาย
เจาะลึกความหมาย "กรรมย่อมจำแนกสัตว์" ทำไมชีวิตคนเราถึงมีความทรามและประณีตต่างกัน พร้อมวิธีใช้พลังแห่งกรรมปัจจุบันยกระดับคุณภาพชีวิตให้สูงขึ้นตามหลักพุทธศาสนา
พุทธศาสนสุภาษิต กัมมวรรค (หมวดกรรม)
พุทธศาสนสุภาษิต กัมมวรรค (หมวดกรรม) รวมพุทธศาสนสุภาษิตในหมวดกัมมวรรค ว่าด้วยกรรม พร้อมคำแปลและคำอธิบายที่ชัดเจน เน้นหลักธรรมเกี่ยวกับกรรม ผลของกรรม และการกระทำที่ดี-ไม่ดี ตามคำสอนของพระพุทธเจ้า เหมาะสำหรับนักเรียน ครู และผู้สนใจศึกษาหลักธรรมเพื่อพัฒนาตนเอง
ยงฺกิญฺจิ สิถิลํ กมฺมํ น ตํ โหติ มหปฺผลํ
การงานทั้งหลาย ทั้งทางโลกและทางธรรม ถ้าทำด้วยความย่อหย่อน คือไม่ตั้งใจทำ ไม่มีวิริยะอุตสาหะ ไม่เอาจริงเอาจัง ไม่มีทางที่จะสำเร็จได้เลย.
สานิ กมฺมานิ นยนฺติ ทุคฺคตึ “กรรมชั่วของตนเอง ย่อมนำไปสู่ทุคติ”
จงงดเว้นกรรมชั่วเสีย จงทำแต่กรรมดีเถิด จงสร้างเหตุที่ดี เพื่อผลที่ดีอันจะพึงได้พึงถึงในอนาคตเบื้องหน้าโน้นเถิด พึงหมั่นบำเพ็ญทาน
สุกรํ สาธุนา สาธุ “ความดี อันคนดีทำง่าย”
โดยธรรมดาบุคคลที่เป็นคนดี คือผู้ที่ทำความดีอยู่เป็นประจำอยู่แล้ว ย่อมสามารถที่จะทำความดีได้โดยง่าย เพราะเขาทำความดีอยู่ประจำ
สาธุ ปาเปน ทุกฺกรํ “ความดี อันคนชั่วทำยาก”
เราต้องฝึกตนให้หมั่นทำความดี ฝึกทำความดีให้เป็นกิจวัตรประจำวัน ฝึกจิตให้คุ้นชินกับการทำคุณงามความดี อย่าให้ยินดีในความชั่ว
อกตํ ทุกฺกฏํ เสยฺโย “ความชั่ว ไม่ทำเสียเลยดีกว่า”
ไม่มีใครเลยในโลกใบนี้ ที่ทำความชั่วแล้วจะไม่ได้รับผลของความชั่วนั้น ทุกคนย่อมได้รับผลของกรรมที่ตนทำไว้ทั้งหมด อาจจะเร็วบ้างช้าบ้าง
ปจฺฉา ตปฺปติ ทุกฺกฏํ “ความชั่วย่อมเผาผลาญในภายหลัง”
อย่ามัวน้อยใจ อย่าเข้าใจผิดว่าความชั่วจะไม่ให้ผล เพราะกรรมที่เราทำไว้ ไม่ว่าจะดีหรือชั่วก็ตาม สุดท้ายย่อมให้ผลอย่างแน่นอน
กตญฺจ สุกตํ เสยฺโย “ทำความดีไว้ ย่อมจะดีกว่า”
เมื่อทำความดียิ่ง ๆ ขึ้นไป คือระดับของการเจริญวิปัสสนากรรมฐานเพื่อขัดเกลากิเลสในใจตน ก็ย่อมจะสามารถกระทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ในที่สุด
น ตํ กมฺมํ กตํ สาธุ ยํ กตฺวา อนุตปฺปติ
หากไม่ต้องการความเดือดร้อน ก็ไม่ควรทำกรรมที่เป็นทุจริตดังกล่าวนั้นเลย ในทางตรงกันข้าม ควรหันมาสร้างกรรมที่เป็นฝ่ายสุจริต
ตญฺจ กมฺมํ กตํ สาธุ ยํ กตฺวา นานุตปฺปติ
พึงหมั่นสร้างคุณงามความดีเอาไว้ให้มาก ๆ เพราะทุกคนต่างต้องการความสุขความเจริญแก่ตนเอง ยิ่งมากยิ่งดี และความดีนี่แหละ จะอำนวยผลดี
สุกรานิ อสาธูนิ อตฺตโน อหิตานิ จ “การที่ไม่ดี และไม่เป็นประโยชน์แก่ตน ทำได้ง่าย”
ความชั่วนี่เป็นสิ่งที่ทำได้ง่ายนัก เพราะโดยธรรมดาจิตใจของเรานั้นย่อมถูกกิเลสครอบงำอยู่ตลอด จึงทำชั่วตามที่กิเลสสั่งการได้ตลอดเวลา
ยํ เว หิตญฺจ สาธุญฺจ ตํ เว ปรมทุกฺกรํ
การทำความชั่ว อาจจะเป็นสิ่งที่ถูกใจและทำได้ง่าย แต่ผลของมันโหดร้ายยิ่งนัก ส่วนการทำความดีนั้น อาจจะต้องฝืนใจมากหน่อย
น หิ ตํ สุลภํ โหติ สุขํ ทุกฺกฏการินา “สุขไม่เป็นผลอันคนทำความชั่วจะได้ง่าย”
เมื่อใดที่บุญเก่าอ่อนกำลังลง เมื่อนั้น กรรมชั่วที่เขาทำในกาลต่อมาย่อมจะให้ผล และสร้างความฉิบหายให้เขาเป็นอันมากอย่างแน่นอน.
กลฺยาณการี กลฺยาณํ ปาปการี จ ปาปกํ “ทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว”
จงสร้างแต่กรรมดีเถิด อย่าสร้างกรรมชั่วอันจะนำผลเสียมาสู่ตนเองในภายหลังเลย ผู้ฉลาดย่อมทำความดีอันจะเป็นเหตุให้เกิดผลที่ดีต่อตนเอง
กมฺมุนา วตฺตตี โลโก “สัตว์โลกย่อมเป็นไปตามกรรม”
แม้แต่มนุษย์เราเกิดมา มีรูปร่างหน้าตาแตกต่างกัน มีฐานะความเป็นอยู่ต่างกัน บ้างร่ำรวย บ้างยากจน บ้างก็พออยู่ได้ ทั้งหมดนั้นก็เพราะกรรม
นิสมฺม กรณํ เสยฺโย “ใคร่ครวญก่อนแล้วจึงทำ ดีกว่า”
เมื่อใคร่ครวญด้วยดีแล้ว เห็นว่าเป็นสิ่งที่ดีแน่ ไม่ผิดศีลผิดธรรมแน่ อยู่ในกรอบของกฎหมายบ้านเมืองแน่ ไม่สร้างโทษแน่ ดังนี้แล้ว จึงค่อยทำ
กตสฺส นตฺถิ ปฏิการํ “สิ่งที่ทำแล้ว ทำคืนไม่ได้เลย”
สิ่งใดก็ตามที่เราได้กระทำลงไปแล้ว ไม่มีสิ่งใดที่สามารถแก้ไขให้กลับมาดีเหมือนเดิมได้ มีแต่ต้องยอมรับผลของมันเท่านั้น
ปฏิกจฺเจว ตํ กยิรา ยํ ชญฺญา หิตมตฺตโน
สิ่งใดมีประโยชน์ให้รีบทำให้สำเร็จก่อนที่จะไม่มีโอกาสได้ทำ คือก่อนที่มัจจุราชคือความตายจะมาบั่นทอนชีวิตของเราเสีย