กระทู้ธรรม ธรรมศึกษาชั้นเอก รวบรวมตัวอย่างเรียงความแก้กระทู้ธรรมสำหรับนักเรียนธรรมศึกษาชั้นเอก พร้อมแนวทางการวิเคราะห์และเขียนเรียงความที่ถูกต้องตามหลักสูตรธรรมศึกษา เหมาะสำหรับนักเรียน ครู และผู้เตรียมสอบที่ต้องการพัฒนาทักษะการเขียนและความเข้าใจธรรมะอย่างลึกซึ้ง
อจฺจยนฺติ อโหรตฺตา ชีวิตํ อุปรุชฺฌติอายุ ขียติ มจฺจานํ กุนฺนทีนํว โอทกํ. วันคืนย่อมล่วงไป ชีวิตย่อมหมดเข้าไป อายุของสัตว์ย่อมสิ้นไปเหมือนน้ำแห่งแม่น้ำน้อย ๆ ฉะนั้น. คัมภีร์ที่มา : ขุททกนิกาย มหานิทเทส แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล โดยใช้สุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดมาให้ จำนวณ ๖ สุภาษิตข้างล่างนี้…
นิทฺทาสีลี สภาสีลี อนุฏฺฐาตา จ โย นโรอลโส โกธปญฺญาโณ ตํ ปราภวโต มุขํ. คนใดมักหลับ มักคุย และไม่ขยัน เกียจคร้าน มีความมุทะลุข้อนั้นเป็นเหตุของคนเสื่อม. คัมภีร์ที่มา : ขุททกนิกาย สุตตนิบาต แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล โดยใช้สุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดมาให้ จำนวณ…
สติมา สุขเมธติ. คนมีสติ ย่อมได้รับความสุข. คัมภีร์ที่มา : สังยุตตนิกาย สคาถวรรค แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล โดยใช้สุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดมาให้ จำนวณ ๖ สุภาษิตข้างล่างนี้ มาประกอบอ้างอิง ๓ สุภาษิต ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน และสุภาษิตที่อ้างมานั้น ควรอธิบายเชื่อมความให้สมกับเรื่องในกระทู้ตั้ง ในชั้นนี้…
สามคฺยเมว สิกฺเขถ พุทฺเธเหตํ ปสํสิตํสามคฺยรโต ธมฺมฏฺโฐ โยคกฺเขมา น ธํสติ. พึงศึกษาความสามัคคี ความสามัคคีนั้น ท่านผู้รู้ทั้งหลายสรรเสริญแล้วผู้ยินดีในสามัคคี ตั้งอยู่ในธรรม ย่อมไม่คลาดจากธรรมอันเกษมจากโยคะ (กิเลส). คัมภีร์ที่มา : ขุททกนิกาย ชาดก เตรสนิบาต แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล โดยใช้สุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดมาให้ จำนวณ…
สพฺเพ ตสนฺติ ทณฺฑสฺส สพฺเพ ภายนฺติ มจฺจุโนอตฺตานํ อุปมํ กตฺวา น หเนยฺย น ฆาตเย. สัตว์ทั้งปวง หวาดต่ออาญา ล้วนกลัวต่อความตายควรทำตนให้เป็นอุปมาแล้ว ไม่ฆ่าเขาเอง ไม่พึงให้ผู้อื่นฆ่า. คัมภีร์ที่มา : ขุททกนิกาย ธรรมบท แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล…
ปาปญฺเจ ปุริโส กยิรา น นํ กยิรา ปุนปฺปุนํน ตมฺหิ ฉนฺทํ กริยาถ ทุกฺโข ปาปสฺส อุจฺจโย. ถ้าคนพึงทำบาป ก็ไม่ควรทำบาปนั้นบ่อย ๆ ไม่ควรทำความพอใจในบาปนั้นเพราะการสั่งสมบาป นำทุกข์มาให้. คัมภีร์ที่มา : ขุททกนิกาย ธรรมบท…
อจฺจยนฺติ อโหรตฺตา ชีวิตํ อุปรุชฺฌติอายุ ขียติ มจฺจานํ กุนฺนทีนํว โอทกํ. วันคืนย่อมล่วงไป ชีวิตย่อมหมดไป อายุของสัตว์ย่อมสิ้นไปเหมือนน้ำแห่งแม่น้ำน้อยๆ หมดไปฉะนั้น. (สุเมธาเถรี) ขุ. เถรี. ๒๖/๕๐๖ แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล โดยใช้สุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดมาให้ จำนวณ ๖ สุภาษิตข้างล่างนี้ มาประกอบอ้างอิง…
อุฏฺฐาตา กมฺมเธยฺเยสุ อปฺปมตฺโต วิจกฺขโณสุสํวิหิตกมฺมนฺโต ส ราชวสตึ วเส. ผู้หมั่นในการงาน ไม่ประมาท เป็นผู้รอบคอบจัดการงานเรียบร้อย จึงควรอยู่ในราชการ. (พุทธ) ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๓๓๙ แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล โดยใช้สุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดมาให้ จำนวณ ๖ สุภาษิตข้างล่างนี้ มาประกอบอ้างอิง…
อเทยฺเยสุ ททํ ทานํ เทยฺเยสุ นปฺปเวจฺฉติอาปาสุ พฺยสนํ ปตฺโต สหายํ นาธิคจฺฉติ. ผู้ใดให้ทานในบุคคลที่ไม่ควรให้ ไม่ให้ในคนที่ควรให้ผู้นั้นถึงความเสื่อม เพราะอันตราย ย่อมไม่ได้สหาย. (โพธิสตฺต) ขุ. ชา. จตุกฺก ๒๗/๑๒๙ แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล โดยใช้สุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดมาให้ จำนวณ ๖…
สุทุทฺทสํ สุนิปุณํ ยตฺถ กามนิปาตินํจิตฺตํ รกฺเขถ เมธาวี จิตฺตํ คุตฺตํ สุขาวหํ. ผู้มีปัญญา พึงรักษาจิตที่เห็นได้ยากนัก ละเอียดนักมักตกไปในอารมณ์ที่น่าใคร่ (เพราะว่า) จิตที่คุ้มครองดีแล้ว นำสุขมาให้. (พุทฺธ) ขุ. ธ. ๒๕/๑๙ ให้นักเรียนแต่งอธิบายให้เป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดให้จำนวณ ๖…
โอวเทยฺยานุสาเสยฺย อสพฺภา จ นิวารเยสตํ หิ โส ปิโย โหติ อสตํ โหติ อปฺปิโย. บุคคลควรเตือนกัน ควรสอนกัน และป้องกันจากคนไม่ดีเพราะเขาย่อมเป็นที่รักของคนดี แต่ไม่เป็นที่รักของคนไม่ดี. (พุทฺธ) ขุ. ธ. ๒๕/๒๕ ให้นักเรียนแต่งอธิบายให้เป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดให้จำนวณ ๖…
อนฺนโท พลโท โหติ วตฺถโท โหติ วณฺณโทยานโท สุขโท โหติ ทีปโท โหติ จกฺขุโท. ผู้ให้ข้าว ชื่อว่าให้กำลัง ผู้ให้ผ้า ชื่อว่าให้ผิวพรรณผู้ให้ยานพาหนะ ชื่อว่าให้ความสุข ผู้ให้ประทีปโคมไฟ ชื่อว่าให้จักษุ. (พุทฺธ) สํ. ส. ๑๕/๔๔…
สุขา สงฺฆสฺส สามคฺคี สมคฺคานญฺจนุคฺคโหสมคฺครโต ธมฺมฏฺโฐ โยคกฺเขมา น ธํสติ. ความพร้อมเพรียงของหมู่เป็นสุข และการสนับสนุนคนผู้พร้อมเพรียงกันก็เป็นสุข ผู้ยินดีในคนผู้พร้อมเพรียงกันตั้งอยู่ในธรรม ย่อมไม่คลาดจากธรรมอันเกษมจากโยคะ. (พุทฺธ) ขุ. อิติ. ๒๕ แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๓ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน…
โย ปุพฺเพ กตกลฺยาโณ กตตฺโถ นาวพุชฺฌติปจฺฉา กิจฺเจ สมุปฺปนฺเน กตฺตารํ นาธิคจฺฉติ. ผู้อื่นทําความดีให้ ทําประโยชน์ให้ก่อน แต่ไม่สํานึกถึง (บุญคุณของเขา)เมื่อมีกิจ (จําเป็น) เกิดขึ้นภายหลัง จะหาผู้ช่วยทําไม่ได้. (โพธิสตฺต) ขุ. ชา. เอก. ๒๗ แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร…
อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ โก หิ นาโถ ปโร สิยาอตฺตนา หิ สุทนฺเตน นาถํ ลภติ ทุลฺลภํ. ตนแล เป็นที่พึ่งของตน คนอื่น ใครเล่าจะเป็นที่พึ่งได้ก็บุคคลมีตนฝึกฝนดีแล้ว ย่อมได้ที่พึ่งที่หาได้ยาก. (พุทฺธ) ขุ. ธ.…
โกสชฺชํ ภยโต ทิสฺวา วิริยารมฺภญฺจ เขมโตอารทฺธวิริยา โหถ เอสา พุทฺธานุสาสนี. ท่านทั้งหลาย จงเห็นความเกียจคร้านเป็นภัยและเห็นการปรารภความเพียร เป็นความปลอดภัยแล้วปรารภความเพียรเถิด นี้เป็นพุทธานุศาสนี. (พุทฺธ) ขุ. จริยา. ๓๓ แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๓ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน…
อนวสฺสุตจิตฺตสฺส อนนฺวาหตเจตโสปุ ญฺญปาปปหีนสฺส นตฺถิ ชาครโต ภยํ. ผู้มีจิตอันไม่ชุ่มด้วยราคะ มีใจอันโทสะไม่กระทบแล้วมีบุญและบาปอันละได้แล้ว ตื่นอยู่ ย่อมไม่มีภัย. (พุทฺธ) ขุ. ธ. ๒๕/๒๕ แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๓ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน แต่จะซ้ำคัมภีร์ได้ไม่ห้าม สุภาษิตที่อ้างมานั้น…
ปาปญฺเจ ปุริโส กยิรา น นํ กยิรา ปุนปฺปุนํน ตมฺหิ ฉนฺทํ กยิราถ ทุกฺโข ปาปสฺส อุจฺจโย. ถ้าคนพึงทําบาป ก็ไม่ควรทําบาปนั้นบ่อย ๆ ไม่ควรทําความพอใจในบาปนั้นเพราะการสั่งสมบาป นําทุกข์มาให้. (พุทฺธ) ขุ. ธ. ๒๕/๓๐…