กระทู้ธรรม ธรรมศึกษาชั้นโท รวมตัวอย่างเรียงความแก้กระทู้ธรรมสำหรับนักเรียนธรรมศึกษาชั้นโท ครอบคลุมทุกระดับการศึกษา ทั้งประถม มัธยม และอุดมศึกษา พร้อมแนวการเขียนที่ถูกต้องตามหลักสูตร อธิบายโครงสร้างการตอบกระทู้ และตัวอย่างการวิเคราะห์หลักธรรม เหมาะสำหรับใช้ฝึกฝนและเตรียมสอบอย่างมั่นใจ
ตเมว วาจํ ภาเสยฺย ยายตฺตานํ น ตาปเยปเร จ น วิหึเสยฺย สา เว วาจา สุภาสิตา. บุคคลพึงกล่าววาจาที่ไม่เป็นเหตุยังตนให้เดือดร้อนและไม่เป็นเหตุเบียดเบียนผู้อื่น วาจานั้นแล เป็นสุภาษิต. คัมภีร์ที่มา : ขุททกนิกาย สุตตนิบาต แต่งอธิบายให้สมเหตุผล โดยใช้สุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดมาให้…
อปฺปเกนปิ เมธาวี ปาภเฏน วิจกฺขโณสมุฏฺฐาเปติ อตฺตานํ อณุํ อคฺคึว สนฺธมํ. ผู้มีปัญญาเฉลียวฉลาด ย่อมตั้งตนด้วยต้นทุนแม้น้อยเหมือนคนก่อไฟน้อยขึ้นฉะนั้น. คัมภีร์ที่มา : ขุททกนิกาย ชาดก เอกนิบาต แต่งอธิบายให้สมเหตุผล โดยใช้สุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดมาให้ จำนวณ ๕ สุภาษิตข้างล่างนี้ มาประกอบอ้างอิง ๒…
สุโข ปุญฺญสฺส อุจฺจโย. ความสั่งสมซึ่งบุญ นำสุขมาให้. คัมภีร์ที่มา : ขุททกนิกาย ธรรมบท แต่งอธิบายให้สมเหตุผล โดยใช้สุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดมาให้ จำนวณ ๕ สุภาษิตข้างล่างนี้ มาประกอบอ้างอิง ๒ สุภาษิต ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน และสุภาษิตที่อ้างมานั้น ควรอธิบายเชื่อมความให้สมกับเรื่องในกระทู้ตั้ง…
อาทิ สีลํ ปติฏฺฐา จ กลฺยาณานญฺจ มาตุกํปมุขํ สพฺพธมฺมานํ ตสฺมา สีลํ วิโสธเย. ศีลเป็นที่พึ่งเบื้องต้น เป็นมารดาของกัลยาณธรรมทั้งหลายเป็นประมุขของธรรมทั้งปวง เพราะฉะนั้น ควรชำระศีลให้บริสุทธิ์. คัมภีร์ที่มา : ขุททกนิกาย เถรคาถา แต่งอธิบายให้สมเหตุผล โดยใช้สุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดมาให้ จำนวณ ๕…
อตฺตทตฺถํ ปรตฺเถน พหุนาปิ น หาปเยอตฺตทตฺถมภิญฺญาย สทตฺถปสุโต สิยา. บุคคล ไม่ควรพร่าประโยชน์ของตน เพราะประโยชน์ของผู้อื่นแม้มากรู้จักประโยชน์ของตนแล้ว พึงขวนขวายในประโยชน์ของตน. คัมภีร์ที่มา : ขุททกนิกาย ธรรมบท แต่งอธิบายให้สมเหตุผล โดยใช้สุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดมาให้ จำนวณ ๕ สุภาษิตข้างล่างนี้ มาประกอบอ้างอิง ๒…
อสนฺเต นูปเสเวยฺย สนฺเต เสเวยฺย ปณฺฑิโตอสนฺโต นิรยํ เนนฺติ สนฺโต ปาเปนฺติ สุคตึ. บัณฑิตไม่พึงคบอสัตบุรุษ พึงคบสัตบุรุษเพราะอสัตบุรุษย่อมนำไปสู่นรก สัตบุรุษย่อมให้ถึงสุคติ. คัมภีร์ที่มา : ขุททกนิกาย วีสตินิบาต แต่งอธิบายให้สมเหตุผล โดยใช้สุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดมาให้ จำนวณ ๕ สุภาษิตข้างล่างนี้…
ยถา อคารํ ทุจฺฉนฺนํ วุฏฺฐี สมติวิชฺฌติเอวํ อภาวิตํ จิตฺตํ ราโค สมติวิชฺฌติ. ฝนย่อมรั่วรดเรือนที่มุงไม่ดี ฉันใด ราคะ (ความกำหนัด)ย่อมรั่วรดจิตที่ไม่ได้อบรม ฉันนั้น. (พุทฺธ) ขุ. ธ. ๒๕/๑๖ แต่งอธิบายให้สมเหตุผล โดยใช้สุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดมาให้ จำนวณ ๕…
ยสํ ลทฺธาน ทุมฺเมโธ อนตฺถํ จรติ อตฺตโนอตฺตโน จ ปเรสญฺจ หึสาย ปฏิปชฺชติ. คนมีปัญญาทราม ได้ยศแล้ว ย่อมประพฤติสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่ตนย่อมปฏิบัติเพื่อเบียดเบียนทั้งตนและผู้อื่น. (หตฺถาจริย) ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๔๐ แต่งอธิบายให้สมเหตุผล โดยใช้สุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดมาให้ จำนวณ ๕…
ยถา วาริวหา ปูรา ปริปูเรนฺติ สาครํเอวเมว อิโต ทินฺนํ เปตานํ อุปกปฺปติ. ห้วงน้ำที่เต็ม ย่อมยังสาครให้เต็มได้ ฉันใดทานที่ให้แต่โลกนี้ ย่อมสำเร็จแก่ผู้ละไปแล้ว ฉันนั้น. (พุทฺธ) ขุ. ขุ. ๒๕/๑๐ แต่งอธิบายให้สมเหตุผล โดยใช้สุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดมาให้ จำนวณ ๕…
ปรวชฺชานุปสฺสิสฺส นิจฺจํ อุชฺฌานสญฺญิโนอาสวา ตสฺส วฑฺฒนฺติ อารา โส อาสวกฺขยา. คนที่เห็นแต่โทษผู้อื่น คอยแต่เพ่งโทษนั้น อาสวะก็เพิ่มพูนเขายังไกลจากความสิ้นอาสวะ. (พุทฺธ) ขุ. ธ. ๒๕/๔๙ ให้นักเรียนแต่งอธิบายให้สมเหตุผล โดยอ้างสุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดให้จำนวณ ๕ สุภาษิตนี้ มาประกอบ ๒ สุภาษิต…
อตฺตานเมว ปฐมํ ปฏิรูเป นิเวสเยอถญฺญมนุสาเสยฺย น กิลิสฺเสยฺย ปณฺฑิโต. บัณฑิตพึงตั้งตนไว้ในคุณอันสมควรก่อน สอนผู้อื่นภายหลัง จึงไม่มัวหมอง. (พุทฺธ) ขุ. ธ. ๒๕/๓๖ ให้นักเรียนแต่งอธิบายให้สมเหตุผล โดยอ้างสุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดให้จำนวณ ๕ สุภาษิตนี้ มาประกอบ ๒ สุภาษิต ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน…
ขนฺติโก เมตฺตวา ลาภี ยสสฺสี สุขสีลวาปิโย เทวมนุสฺสานํ มนาโป โหติ ขนฺติโก. ผู้มีขันติ นับว่ามีเมตตา มีลาภ มียศ และมีสุขเสมอผู้มีขันติ เป็นที่รักที่ชอบใจของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย. ส. ม. ๒๒๒. ให้นักเรียนแต่งอธิบายให้สมเหตุผล โดยอ้างสุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดให้จำนวณ ๕ สุภาษิตนี้…
ชีวเตวาปิ สปฺปญฺโญ อปิ วิตฺตปริกฺขยาปญฺญาย จ อลาเภน วิตฺตวาปิ น ชีวติ. ถึงสิ้นทรัพย์ ผู้มีปัญญาก็เป็นอยู่ได้แต่อับปัญญา แม้มีทรัพย์ก็เป็นอยู่ไม่ได้. (พุทฺธ) ขุ. ธ. ๒๕ แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๒ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน…
เสโล ยถา เอกฆโน วาเตน น สมีรติเอวํ นินฺทาปสํสาสุ น สมิ ญฺชนฺติ ปณฺฑิตา. ภูเขาหินแท่งทึบ ไม่สั่นสะเทือนเพราะลม ฉันใดบัณฑิตย่อมไม่หวั่นไหวในนินทาและสรรเสริญ ฉันนั้น. (พุทฺธ) ขุ. ธ. ๒๕/๒๕ แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๒…
ยาทิสํ วปเต พีชํ ตาทิสํ ลภเต ผลํกลฺยาณการี กลฺยาณํ ปาปการี จ ปาปกํ. บุคคลหว่านพืชเช่นใด ย่อมได้ผลเช่นนั้นผู้ทํากรรมดี ย่อมได้ผลดี ผู้ทํากรรมชั่ว ย่อมได้ผลชั่ว. (พุทฺธ) สํ. ส. ๑๕ แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๒…
ปาปมิตฺเต วิวชฺเชตฺวา ภเชยฺยุตฺตมปุคฺคเลโอวาเท จสฺส ติฏฺเฐยฺย ปตฺเถนฺโต อจลํ สุขํ. ผู้ปรารถนาความสุขที่มั่นคง พึงเว้นมิตรชั่วเสียคบแต่บุคคลสูงสุด (คนดี) และพึงตั้งอยู่ในโอวาทของท่าน. (วิมลเถร) ขุ. เถร. ๒๖ แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๒ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน…
เสโล ยถา เอกฆโน วาเตน น สมีรติเอวํ นินฺทาปสํสาสุ น สมิ ญฺชนฺติ ปณฺฑิตา. ภูเขาหินแท่งทึบ ไม่สั่นสะเทือนเพราะลม ฉันใดบัณฑิตย่อมไม่หวั่นไหวในนินทาและสรรเสริญ ฉันนั้น. (พุทฺธ) ขุ. ธ. ๒๕/๒๕ แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๒…
อคฺคทายี วรทายี เสฏฺฐทายี จ โย นโรทีฆายุ ยสวา โหติ ยตฺถ ยตฺถูปปชฺชติ. ผู้ให้สิ่งที่เลิศ ให้สิ่งที่ดี ให้สิ่งที่ประเสริฐ ย่อมเป็นผู้มีอายุยืน มียศในภพที่ตนเกิด. (พุทฺธ) ขุ. ขุ. ๒๕/๑๐ แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๒…