ปัญหาและเฉลยวิชาธรรม นักธรรมชั้นเอก พ.ศ. 2563

ถาม อนิจจตา ความไม่เที่ยงแห่งสังขาร กําหนดรู้ในทางง่ายได้ด้วยอาการอย่างไร ?

ตอบ กําหนดรู้ในทางง่ายได้ด้วยความเกิดขึ้นในเบื้องต้น และความสิ้นในเบื้องปลาย ฯ


ถาม คําว่า มาร และ บ่วงแห่งมาร หมายถึงอะไร ?

ตอบ

  • คําว่า มาร หมายถึงกิเลสกาม คือเจตสิกอันเศร้าหมอง ได้แก่ ตัณหาราคะ และอรติ เป็นต้น
  • คําว่า บ่วงแห่งมาร หมายถึงวัตถุกาม ได้แก่ รูป เสียง กลิ่น รสและโผฏฐัพพะ

ถาม ไวพจน์แห่งวิราคะ ได้แก่อะไรบ้าง ? เลือกตอบมา 5 อย่าง

ตอบ ไวพจน์แห่งวิราคะ ได้แก่ (เลือกตอบเพียง 5 ข้อ)

  • มทนิมฺมทโน แปลว่า ธรรมยังความเมาให้สร่าง
  • ปิปาสวินโย แปลว่า ความนําเสียซึ่งความกระหาย
  • อาลยสมุคฺฆาโต แปลว่า ความถอนขึ้นด้วยดีซึ่งอาลัย
  • วฏฺฏูปจฺเฉโท แปลว่า ความเข้าไปตัดเสียซึ่งวัฏฏะ
  • ตณฺหกฺขโย แปลว่า ความสิ้นแห่งตัณหา
  • วิราโค แปลว่า ความสิ้นกําหนัด
  • นิโรโธ แปลว่า ความดับ
  • นิพฺพานํ แปลว่า ธรรมชาติหาเครื่องเสียบแทงมิได้

ถาม สันติ ความสงบ หมายถึงสงบอะไร ? ผู้มุ่งสันติสุขอย่างแท้จริง ท่านสอนให้ละอะไร ?

ตอบ สันติ ความสงบ หมายถึง สงบกาย วาจา ใจ ฯ ท่านสอนให้ละโลกามิส คือ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะอันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าชอบใจ ฯ


ถาม สอุปาทิเสสนิพพาน กับ อนุปาทิเสสนิพพาน ต่างกันอย่างไร ?

ตอบ ต่างกัน คือ

  • สอุปาทิเสสนิพพาน เป็นความดับกิเลสที่ยังมีเบญจขันธ์เหลือ
  • อนุปาทิเสสนิพพาน เป็นความดับกิเลสที่ไม่มีเบญจขันธ์เหลือ

ถาม อบาย คืออะไร ? ในอรรถกถาแจกไว้เป็น 4 อย่าง อะไรบ้าง ?

ตอบ อบาย คือโลกที่ปราศจากความเจริญ ฯ ในอรรถกถาแจกไว้เป็น 4 อย่าง คือ นิรยะ ติรัจฉานโยนิ ปิตติวิสยะ อสุรกาย ฯ


ถาม สติปัฏฐาน 4 คืออะไรบ้าง ? การกําหนดลมหายใจเข้าออก ชื่อว่าเจริญสติปัฏฐานข้อไหน ?

ตอบ สติปัฏฐาน 4 คือ กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน เวทนานุปัสสนาสติปัฏฐาน จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน และธรรมานุปัสสนาสติปัฏฐาน ฯ การกําหนดลมหายใจเข้าออก ชื่อว่าเจริญกายานุปัสสนาสติปัฏฐาน ฯ


ถาม ในพระพุทธคุณ 9 ประการนั้น ส่วนไหนเป็นเหตุ ส่วนไหนเป็นผล ? เพราะเหตุไร ?

ตอบ พระพุทธคุณ ส่วนอัตตสมบัติ เป็นเหตุ ส่วนปรหิตปฏิบัติ เป็นผล ฯ เพราะทรงบริบูรณ์ด้วยพระพุทธคุณส่วนอัตตสมบัติก่อนแล้วจึงทรงบําเพ็ญพุทธกิจ ให้สําเร็จประโยชน์แก่เวไนยสัตว์ ฯ


ถาม วิปัลลาสคืออะไร ? วัตถุที่วิปัลลาส มีอะไรบ้าง ?

ตอบ วิปัลลาส คือ กิริยาที่ถือเอาโดยอาการวิปริตผิดจากความจริง ฯ มี 4 อย่าง คือ

  1. วิปัลลาสในของที่ไม่เที่ยงว่าเที่ยง
  2. วิปัลลาสในของที่เป็นทุกข์ว่าเป็นสุข
  3. วิปัลลาสในของที่ไม่ใช่ตนว่าเป็นตน
  4. วิปัลลาสในของที่ไม่งามว่างาม

ถาม ผู้เจริญมหาสติปัฏฐาน ต้องประกอบด้วยธรรมใดบ้าง จึงจะกําจัดอภิชฌาและโทมนัสออกได้ ?

ตอบ ต้องประกอบด้วยธรรม 3 คือ

  1. อาตาปี มีความเพียรเผากิเลสให้เร่าร้อน
  2. สัมปชาโน รู้ทั่วพร้อม
  3. สติมา มีสติ