ปัญหาข้อที่ 1
ถาม ลักษณะเช่นใดบ้าง เป็นเครื่องกำหนดให้รู้ว่าสังขารทั้งหลายไม่เที่ยง ? จงอธิบาย
ตอบ ลักษณะเป็นเครื่องกำหนดให้รู้ว่าสังขารทั้งหลายไม่เที่ยง มีดังนี้
- กำหนดรู้ในทางง่าย ด้วยความเกิดขึ้นในเบื้องต้น และความสิ้นในเบื้องปลาย
- กำหนดรู้ในทางละเอียดกว่านั้น ด้วยความแปรในระหว่างเกิดและดับ
- กำหนดรู้ในทางสุขุม ด้วยความแปรแห่งสังขารในชั่วขณะหนึ่ง ๆ ไม่คงที่อยู่นาน เช่น ความรู้สึกสุขทุกข์ เป็นต้น
ปัญหาข้อที่ 2
ถาม ทุกขลักขณะ และ ทุกขานุปัสสนา เป็นอย่างเดียวกันหรือต่างกัน ? จงอธิบาย
ตอบ ต่างกันคือ
- ทุกขลักขณะ ได้แก่ ลักษณะที่เป็นทุกข์แห่งสังขาร เพราะถูกบีบคั้นจากปัจจัยต่าง ๆ
- ทุกขานุปัสสนา ได้แก่ ปัญญาพิจารณาเห็นสังขารว่าเป็นทุกข์
ปัญหาข้อที่ 3
ถาม ตัณหา เมื่อเกิดขึ้นย่อมเกิดที่ไหน และเมื่อดับย่อมดับที่ไหน ? ตัณหานั้นย่อมสิ้นไปเพราะธรรมอะไร ?
ตอบ ตัณหา เมื่อเกิดขึ้นย่อมเกิดในสิ่งเป็นที่รักที่ยินดีในโลก เมื่อดับย่อมดับในสิ่งเป็นที่รักที่ยินดีในโลก ฯ ตัณหานั้นย่อมสิ้นไเพราะวิราคะ คือพระนิพพาน ฯ
ปัญหาข้อที่ 4
ถาม พระบาลีว่า “ปญฺาย ปริสุชฺฌติ บุคคลย่อมหมดจดด้วยปัญญา” มีอธิบายอย่างไร ?
ตอบ มีอธิบายว่า ผู้พิจารณาเห็นด้วยปัญญาว่า สังขารไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา เกิดความเบื่อหน่ายแล้ววางเฉยในสังขารนั้น ไม่ยินดีไม่ยินร้าย ได้บรรลุอริยมรรคอริยผล ความหมดจดย่อมเกิดด้วยปัญญาอย่างนี้ ฯ
ปัญหาข้อที่ 5
ถาม ในวิมุตติ 5 วิมุตติใดจัดเป็น อริยมรรค อริยผล นิพพาน ?
ตอบ
- สมุจเฉทวิมุตติ จัดเป็น อริยมรรค
- ปฏิปัสสัทธิวิมุตติ จัดเป็น อริยผล
- นิสสรณวิมุตติ จัดเป็น นิพพาน
ปัญหาข้อที่ 6
ถาม จงจัดมรรค 8 เข้าในวิสุทธิ 7 มาดู
ตอบ
- สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ จัดเข้าในสีลวิสุทธิ
- สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ จัดเข้าในจิตตวิสุทธิ
- สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ จัดเข้าในทิฏฐิวิสุทธิ กังขาวิตรณวิสุทธิ มัคคามัคคญาณทัสสนวิสุทธิ ปฏิปทาญาณทัสสนวิสุทธิ ญาณทัสสนวิสุทธิ
ปัญหาข้อที่ 7
ถาม สันติแปลว่าอะไร ? เป็นโลกิยะ หรือโลกุตตระ ?
ตอบ สันติ แปลว่า ความสงบ ฯ เป็นได้ทั้งโลกิยะ และโลกุตตระ ฯ
ปัญหาข้อที่ 8
ถาม ในส่วนสังสารวัฏฏ์ สัตวโลกตายแล้วมีคติเป็นอย่างไร ? มีอุทเทสบาลีแสดงไว้อย่างไร ?
ตอบ สัตวโลกตายแล้วมีคติเป็น 2 คือ สุคติ และทุคติ ฯ มีอุทเทสบาลีแสดงว่า จิตฺเต สงฺกิลิฏฺเฐ ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา เมื่อจิตเศร้าหมองแล้ว ทุคติเป็นอันต้องหวัง จิตฺเต อสงฺกิลิฏฺเฐ สุคติ ปาฏิกงฺขา เมื่อจิตไม่เศร้าหมองแล้ว สุคติเป็นอันหวังได้ ฯ
ปัญหาข้อที่ 9
ถาม เจริญมรณัสสติอย่างไรจึงจะแยบคาย ?
ตอบ เจริญพร้อมด้วยองค์ 3 คือ สติ ระลึกถึงความตาย 1 ญาณ รู้ว่าความตายจักมีแก่ตน 1 เกิดสังเวชสลดใจ 1 เจริญอย่างนี้ จึงจะแยบคาย ฯ
ปัญหาข้อที่ 10
ถาม สมถะ กับ วิปัสสนา ให้ผลต่างกันอย่างไร ?
ตอบ ให้ผลต่างกันดังนี้
- สมถะ ให้ผลคือทำให้ใจสงบระงับจากนิวรณ์ทั้ง 5
- วิปัสสนา ให้ผลคือทำให้ได้ปัญญาเห็นสภาวธรรม ตามความเป็นจริง