ขนฺติ หิตสุขาวหา.
ความอดทน นำมาซึ่งประโยชน์สุข.
คัมภีร์ที่มา : สวดมนต์ฉบับหลวง
แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล โดยใช้สุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดมาให้จำนวน ๓ สุภาษิตข้างล่างนี้ มาประกอบอ้างอิงเพียง ๑ สุภาษิต และสุภาษิตที่อ้างมานั้น ควรอธิบายเชื่อมความให้สมกับเรื่องในกระทู้ตั้ง
ในชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบตั้งแต่ ๒ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป
สุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดให้
อตฺตนา โจทยตฺตานํ.
จงเตือนตนด้วยตนเอง.
คัมภีร์ที่มา : ขุททกนิกาย ธรรมบท
ททมาโน ปิโย โหติ.
ผู้ให้ย่อมเป็นที่รัก.
คัมภีร์ที่มา : อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต
ขนฺติ สาหสวารณา.
ความอดทน ห้ามไว้ได้ซึ่งความผลุนผลัน.
คัมภีร์ที่มา : สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส
เว็บไซต์ สถานีธรรม แต่งเป็นตัวอย่าง
ขนฺติ หิตสุขาวหา.
ความอดทน นำมาซึ่งประโยชน์สุข.
บัดนี้ จักได้อธิบายขยายเนื้อความแห่งกระทู้ธรรมภาษิตที่ได้ลิขิตไว้ ณ เบื้องต้น พอเป็นแนวทางแห่งการศึกษาและประพฤติปฏิบัติ สำหรับผู้สนใจในทางธรรมเป็นลำดับสืบต่อไป
ความอดทน (ขันติ) หมายถึง การมีความสามารถในการอดกลั้นต่อสภาพแวดล้อมหรือสถานการณ์ที่ยากลำบาก ไม่ว่าจะเป็นความยากลำบากทางร่างกายหรือจิตใจ หรือการเผชิญกับสิ่งที่ไม่พึงประสงค์โดยไม่ตอบสนองออกมาในทางลบ การอดทนจึงหมายถึงการควบคุมตนเองไม่ให้แสดงอารมณ์ออกมาอย่างฉับพลัน และสามารถผ่านพ้นปัญหาและอุปสรรคไปได้โดยไม่สร้างความเดือดร้อนแก่ตนเองและผู้อื่น
ในทางพระพุทธศาสนา ความอดทนถูกยกให้เป็นหนึ่งในบารมี คือ “ขันติบารมี” ซึ่งถือเป็นธรรมสำคัญที่ช่วยให้ผู้ปฏิบัติเข้าถึงการพ้นทุกข์ เพราะความอดทนจะนำไปสู่การเจริญปัญญาและทำให้จิตใจสงบ
ความอดทนเป็นพื้นฐานสำคัญในการสร้างความสุขทั้งทางกายและทางใจ การอดทนต่อความทุกข์ยากหรือต่ออุปสรรคต่าง ๆ ช่วยให้เราเรียนรู้ที่จะเผชิญหน้ากับปัญหาอย่างสงบ ไม่ถูกครอบงำด้วยอารมณ์โกรธ เกลียด หรือเครียด ทำให้จิตใจมั่นคงและสงบลง ซึ่งความสงบในใจนี้เองคือแหล่งกำเนิดของความสุขที่แท้จริง
นอกจากนี้ การอดทนยังช่วยให้เรามองเห็นโอกาสและทางออกในปัญหาต่าง ๆ เพราะเมื่อจิตใจสงบ เราจะมีสติปัญญาในการคิดแก้ไขปัญหาได้อย่างมีประสิทธิภาพ การแก้ปัญหาได้ย่อมก่อให้เกิดความพอใจในตนเองและสร้างความสำเร็จในชีวิต ซึ่งนำไปสู่ความสุขอย่างยั่งยืน
ยิ่งไปกว่านั้น การอดทนยังสร้างความสัมพันธ์ที่ดีในสังคมและครอบครัว เพราะการอดกลั้นไม่ตอบสนองอารมณ์ในทางลบ เช่น ความโกรธหรือความไม่พอใจ จะช่วยให้เราสามารถรักษาความสัมพันธ์ที่ดีกับผู้อื่นได้ เมื่อมีความสัมพันธ์ที่ดีก็จะเกิดความสงบสุขในจิตใจ และความสุขในชีวิต
การที่เราจะมีความอดทนต่อสถานการณ์ต่าง ๆ ได้นั้น สิ่งสำคัญที่เราต้องมีคือการเตือนตนเอง คือเราต้องมีสติสัมปชัญญะคอยเตือนตนเองอยู่เสมอว่าสิ่งใดควรสิ่งใดไม่ควร เมื่อเป็นเช่นนี้ความรอบคอบจะมากขึ้น ความอดทนก็จะมากขึ้น โอกาสทำความผิดก็จะน้อยลง สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่มาในขุททกนิกาย ธรรมบท ว่า
อตฺตนา โจทยตฺตานํ.
จงเตือนตนด้วยตนเอง.
คนเราทุกคนจำเป็นต้องหมั่นเตือนตนเองอยู่เสมอในทุก ๆ การกระทำ เพราะการเตือนสติตนเองทำให้เรามีสติในการดำเนินชีวิต การที่เรามีสติจะช่วยให้เราตระหนักถึงผลของการกระทำต่าง ๆ ที่เรากำลังจะทำ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องเล็กน้อยหรือเรื่องใหญ่ การเตือนตนเองนี้เปรียบเสมือนเครื่องมือที่ทำให้เราคิดไตร่ตรองก่อนจะตัดสินใจลงมือทำสิ่งใดสิ่งหนึ่ง
เมื่อเราเตือนตนเองอยู่บ่อย ๆ ว่าสิ่งใดควรทำและสิ่งใดไม่ควรทำ เราจะสามารถแยกแยะได้ชัดเจนว่าสิ่งใดเป็นประโยชน์และสิ่งใดเป็นโทษ การมีความรู้สึกยับยั้งชั่งใจนี้จะช่วยให้เราหลีกเลี่ยงการกระทำที่อาจนำพาความเดือดร้อนหรือความผิดพลาดมาให้กับชีวิต ไม่ว่าจะเป็นการพูด การคิด หรือการแสดงออก การเตือนสตินี้จึงเป็นการสร้างเกราะป้องกันไม่ให้เราหลงทางไปสู่ความผิดพลาดที่อาจเกิดขึ้นได้
ความอดทนก็จะเกิดขึ้นได้จากการที่เราหมั่นเตือนตนเองอยู่เสมอ เพราะเมื่อเรามีสติและรู้ว่าสิ่งใดเป็นโทษ สิ่งใดเป็นคุณ เราจะมีพลังในการอดกลั้นต่อสิ่งล่อลวงที่อาจนำพาเราไปสู่การทำผิดหรือการตัดสินใจที่ไม่ดี ความอดทนนี้จะทำให้เรามีความสามารถในการเผชิญหน้ากับสถานการณ์ต่าง ๆ ได้อย่างสงบ ไม่หวั่นไหวต่อความยากลำบากหรือความท้าทายที่อาจเกิดขึ้นในชีวิต
ในที่สุด เมื่อเราไม่เผลอไปกระทำสิ่งที่ผิดและไม่ก่อให้เกิดทุกข์หรือโทษ ความสุขย่อมจะตามมา การเตือนตนเองและการมีสติจะช่วยให้เรามีชีวิตที่เรียบง่ายและสงบสุขมากขึ้น ไม่ต้องเผชิญกับผลกระทบจากการกระทำที่ไม่ดี ซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดของความทุกข์
สรุปความว่า เมื่อเราหมั่นเตือนตนเองอยู่เสมอ การตระหนักรู้ถึงสิ่งที่เรากำลังทำและสิ่งที่กำลังเผชิญอยู่จะช่วยให้เรามีความอดทนต่อสถานการณ์ที่ยากลำบาก การเตือนตนเองอย่างสม่ำเสมอทำให้เราระลึกถึงผลของการกระทำ และไม่ปล่อยให้อารมณ์ชั่ววูบครอบงำจิตใจ การมีสติอยู่กับตนเองเช่นนี้จะช่วยให้เรามีความอดกลั้น ไม่ตอบสนองต่อสิ่งเร้าหรือความท้าทายด้วยการกระทำที่เป็นโทษต่อตนเองหรือผู้อื่น
เมื่อเราสามารถอดทนและควบคุมตนเองได้แล้ว ความสุขและความเจริญย่อมตามมา เพราะเราไม่ต้องเผชิญกับผลร้ายจากการกระทำที่ขาดสติ อีกทั้งยังสร้างความสงบสุขทั้งภายในจิตใจและความสัมพันธ์กับคนรอบข้าง ชีวิตที่มีความสงบสุขและเจริญรุ่งเรืองนี้เกิดจากการมีสติเตือนตนและการอดทนต่อสิ่งที่มากระทบใจอย่างต่อเนื่อง สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่ยกขึ้นเป็นนิกเขปบท ณ เบื้องตนว่า
ขนฺติ หิตสุขาวหา.
ความอดทน นำมาซึ่งประโยชน์สุข.
ซึ่งมีอรรถาธิบายดังได้บรรยายมาแล้ว ด้วยประการฉะนี้.