สุทุทฺทสํ สุนิปุณํ ยตฺถ กามนิปาตินํ จิตฺตํ รกฺเขถ เมธาวี จิตฺตํ คุตฺตํ สุขาวหํ.
ผู้มีปัญญา พึงรักษาจิตที่เห็นได้ยากนัก ละเอียดนัก มักตกไปในอารมณ์ที่น่าใคร่ (เพราะว่า) จิตที่คุ้มครองแล้ว นำสุขมาให้.
Dhamma Station
ขนฺตี ปรมํ ตโป ตีติกฺขา “ขันติ คือ ความอดทน เป็นตบะอย่างยิ่ง”
ขันติ หมายถึง ความอดทน ความสามารถที่จะทนทานต่อสิ่งที่มากระทบกาย กระทบใจ โดยไม่หวั่นไหว ไม่ตกอยู่ในอำนาจของอารมณ์หรือกิเลสต่าง ๆ ที่เข้ามาครอบงำจิตใจ
ขนฺติ สาหสวารณา “ความอดทน ห้ามไว้ได้ซึ่งความผลุนผลัน”
ความผลุนผลัน หมายถึง การรีบเร่งในการกระทำโดยขาดความยั้งคิด ขาดการพิจารณาด้วยสติและปัญญา เป็นการตัดสินใจที่ทำไปเพราะความรีบร้อน
ขนฺติ หิตสุขาวหา “ความอดทน นำมาซึ่งประโยชน์สุข”
ความอดทน คือ ความสามารถในการตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวทั้งทางกายและทางใจ แม้เมื่อเผชิญกับสภาวะที่ไม่น่าพอใจต่าง ๆ
ขนฺติ ธีรสฺสลงฺกาโร “ความอดทน เป็นเครื่องประดับของนักปราชญ์”
นอกจากเครื่องประดับภายนอกที่ทำให้ร่างกายงดงามแล้ว ยังมีเครื่องประดับอีกประเภทหนึ่งที่มีคุณค่ายิ่งกว่า คือ เครื่องประดับภายใน
ขนฺติ ตโป ตปสฺสิโน “ความอดทน เป็นตบะของผู้พากเพียร”
ขันติ แปลว่า ความอดทน หมายถึง อาการของจิตใจที่ไม่หวั่นไหว ไม่ถูกครอบงำด้วยอำนาจของอารมณ์หรือกิเลสต่าง ๆ เมื่อความโกรธ ความโลภ
ขนฺติ พลํ ว ยตีนํ “ความอดทน เป็นกำลังของท่านนักพรต”
คำว่า นักพรต หมายถึง ผู้ที่ตั้งใจปฏิบัติเพื่อขัดเกลาจิตใจของตนเอง เพื่อกำจัดกิเลสให้หมดสิ้นไปจากจิตใจ ในที่นี้หมายถึงนักบวชในพระพุทธศาสนา
ขนฺติพลา สมณพฺราหฺมณา “สมณพราหมณ์ มีความอดทนเป็นกำลัง”
คำว่า สมณพราหมณ์ หมายถึง ผู้ที่ละทางโลก ออกบวชเพื่อแสวงหาหนทางแห่งความหลุดพ้นจากทุกข์ในวัฏสงสาร เป้าหมายของสมณพราหมณ์คือการฝึกฝน
มนาโป โหติ ขนฺติโก “ผู้มีความอดทน ย่อมเป็นที่ชอบใจ (ของคนอื่น)”
ผู้ที่มีความอดทน คือผู้ที่มีจิตใจเข้มแข็งและมั่นคง สามารถควบคุมตนเองได้ดี ไม่หวั่นไหวไปตามสิ่งเร้าที่มากระทบ ทั้งยังมีใจเย็น
อตฺตโนปิ ปเรสญฺจ อตฺถาวโห ว ขนฺติโก สคฺคโมกฺขคมํ มคฺคํ อารุฬฺโห โหติ ขนฺติโก.
ผู้มีขันติ ชื่อว่านำประโยชน์มาให้ ทั้งแก่ตน ทั้งแก่ผู้อื่น ผู้มีขันติ ชื่อว่าเป็นผู้ขึ้นสู่ทางไปสวรรค์และนิพพาน.
เกวลานํปิ ปาปานํ ขนฺติ มูลํ นิกนฺตติ ครหกลหาทีนํ มูลํ ขนติ ขนฺติโก.
ขันติ ย่อมตัดรากแห่งบาปทั้งสิ้น ผู้มีขันติชื่อว่าย่อมขุดรากแห่งความติเตียน และการทะเลาะกันเป็นต้นได้.
ขนฺติโก เมตฺตวา ลาภี ยสสฺสี สุขสีลวา ปิโย เทวมนุสฺสานํ มนาโป โหติ ขนฺติโก.
ผู้มีขันติ นับว่ามีเมตตา มีลาภ มียศ และมีสุขเสมอ ผู้มีขันติ เป็นที่รักที่ชอบใจของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย.
สตฺถุโน วจโนวาทํ กโรติเยว ขนฺติโก ปรมาย จ ปูชาย ชินํ ปูเชติ ขนฺติโก
ผู้มีขันติ ชื่อว่าทำตามคำสอนของพระศาสดา และผู้มีขันติ ชื่อว่าบูชาพระชินเจ้า ด้วยบูชาอย่างยิ่ง.
สีลสมาธิคุณานํ ขนฺติ ปธานการณํ สพฺเพปิ กุสลา ธมฺมา ขนฺตฺยาเยว วฑฺฒนฺติ เต.
ขันติ เป็นประธาน เป็นเหตุ แห่งคุณคือศีลและสมาธิ กุศลธรรมทั้งปวง ย่อมเจริญเพราะขันติเท่านั้น.
ขนฺติ ธีรสฺส ลงฺกาโร ขนฺติ ตโป ตปสฺสิโน ขนฺติ พลํ ว ยตีนํ ขนฺติ หิตสุขาวหา.
ขันติ เป็นเครื่องประดับของนักปราชญ์ ขันติ เป็นตบะของผู้พากเพียร ขันติ เป็นกำลังของนักพรต ขันติ นำประโยชน์สุขมาให้.
น สุทฺธิ เสจเนน อตฺถิ นปิ เกวลี พฺราหฺมโณ น เจว ขนฺติ โสรจฺจํ นปิ โส ปรินิพฺพุโต.
ความบริสุทธิ์ก็ดี ผู้ที่จะประเสริฐล้วนก็ดี ขันติและโสรัจจะก็ดี จะเป็นผู้เย็นสนิทก็ดี ย่อมไม่มี เพราะการชำระล้าง (ด้วยน้ำ).
น เหตมตฺถํ มหตีปิ เสนา สราชิกา ยุชฺฌมานา ลเภถ ยํ ขนฺติมา สปฺปุริโส ลเภถ ขนฺติผลสฺสูปสมนฺติ เวรา.
เสนาแม้หมู่ใหญ่ พร้อมด้วยพระราชา รบอยู่ ไม่พึงได้ประโยชน์ที่สัตบุรุษผู้มีขันติพึงได้ (เพราะว่า) เวรทั้งหลายของผู้มีขันติเป็นกำลัง ย่อมสงบระงับ.
น หิ สาธุ โกโธ “ความโกรธ ไม่ดีเลย”
ถ้าคิดอยากจะฆ่าอะไรสักอย่าง ให้ฆ่าความโกรธ แล้วทุกอย่างจะดีขึ้น เพราะเมื่อฆ่าความโกรธเสียได้แล้ว เราก็ไม่ต้องไปทำกรรมไม่ดีทั้งหลาย
โกโธ สตฺถมลํ โลเก “ความโกรธ เป็นดังสนิมศัสตราในโลก”
ควรฝึกบรรเทาความโกรธ และกำจัดความโกรธออกจากใจให้ได้มากที่สุด เพื่อเปิดทางให้ปัญญาทำงานได้อย่างเต็มที่ การใช้ชีวิตจะได้ราบรื่น
อนตฺถชนโน โกโธ “ความโกรธ ก่อความพินาศ”
เมื่อใดก็ตามที่ความโกรธเกิดขึ้น เราต้องฝึกใช้ขันติคือความอดทนอดกลั้นมาข่มความโกรธนั้นไว้ ไม่ให้มันลุกลามใหญ่โต ไม่ให้มันบงการจิตของเรา
โกโธ จิตฺตปฺปโกปโน “ความโกรธ ทำให้จิตใจกำเริบ”
เมื่อความโกรธเกิดขึ้น ให้แก้ด้วยการอดทน ใช้ขันติธรรมมาข่มมันเอาไว้ ไม่ให้กำเริบ และใช้เมตตาธรรมมาคุ้มครองจิตไว้ ไม่ให้เผลอไปทำความชั่ว