มนาโป โหติ ขนฺติโก.
“ผู้มีความอดทน ย่อมเป็นที่ชอบใจ (ของคนอื่น)”
(ส.ม.)
ผู้ที่มีความอดทน คือผู้ที่มีจิตใจเข้มแข็งและมั่นคง สามารถควบคุมตนเองได้ดี ไม่หวั่นไหวไปตามสิ่งเร้าที่มากระทบ ทั้งยังมีใจเย็น ไม่เร่งรีบหรือวู่วามเกินไป ความมั่นคงเช่นนี้เป็นพื้นฐานสำคัญของการดำเนินชีวิตที่ราบรื่นและสงบสุข
ความอดทนแสดงออกได้หลายรูปแบบ เช่น อดทนต่อความลำบากตรากตรำในการทำงาน อดทนต่อทุกขเวทนาที่เกิดขึ้นกับร่างกาย และอดทนต่อความเจ็บใจเมื่อมีสิ่งมากระทบอารมณ์ หากบุคคลสามารถฝึกตนให้อดทนได้ในทุกมิติ ย่อมไม่หวั่นไหวง่ายต่อความทุกข์
อีกลักษณะหนึ่งของความอดทน คือการอดทนต่ออำนาจของกิเลสที่มากระทบจิตใจ ตัวอย่างเช่น เมื่อมีสิ่งกระตุ้นให้โกรธ ผู้มีขันติจะไม่ปล่อยให้ความโกรธครอบงำจิตใจ สามารถควบคุมอารมณ์ไว้ได้ ไม่แสดงออกด้วยวาจาหรือกิริยาที่เป็นโทษต่อตนเองและผู้อื่น
การข่มอารมณ์เช่นนี้ ถือเป็นคุณธรรมที่ประเสริฐ เพราะไม่เพียงแต่ช่วยให้ใจสงบเท่านั้น แต่ยังช่วยป้องกันมิให้เกิดผลเสียจากการตอบโต้โดยขาดสติอีก้ดวย ความอดทนจึงเปรียบเสมือนเกราะป้องกันจิตใจจากความเร่าร้อนของกิเลสทั้งหลาย
บุคคลที่มีความอดทนเช่นนี้ มักเป็นที่รักใคร่ชอบใจของคนรอบข้าง เพราะเมื่อคบหาสมาคมแล้วไม่ก่อทุกข์ให้ผู้อื่น ไม่ทำให้คนใกล้ชิดพลอยหงุดหงิดหรือกังวลตาม แต่กลับทำให้เกิดความสบายใจและความอบอุ่นใจเมื่อได้อยู่ใกล้
ในทางสังคม ผู้ที่มีความอดทนย่อมเป็นที่ไว้วางใจ เพราะเป็นคนที่ควบคุมอารมณ์ได้ ไม่วู่วาม ไม่ตัดสินใจผิดพลาดด้วยอารมณ์ บุคลิกเช่นนี้ทำให้คนรอบข้างมั่นใจและพร้อมที่จะให้ความร่วมมือหรือปรึกษาหารือได้โดยไม่ลังเล
นอกจากนี้ ผู้มีความอดทนยังสามารถเป็นกัลยาณมิตรที่ดีต่อผู้อื่นได้ เพราะเขามีใจเย็นและประพฤติตนเป็นแบบอย่างที่งดงาม สามารถถ่ายทอดประสบการณ์และคำแนะนำเรื่องการฝึกขันติความอดทนให้แก่ผู้อื่นได้อย่างน่าเชื่อถือ
ดังนั้น ความอดทนจึงไม่เพียงแต่เป็นคุณธรรมที่ส่งผลดีต่อจิตใจของผู้ปฏิบัติเท่านั้น แต่ยังทำให้เขากลายเป็นบุคคลที่น่าคบหา น่าศรัทธา และน่ายกย่อง ความอดทนจึงเป็นคุณธรรมที่ควรปลูกฝังและฝึกฝนอย่างยิ่งในชีวิตประจำวันของทุกคน.