ปาปานิ กมฺมานิ กโรนฺติ โมหา.
คนมักทำบาปกรรมเพราะความหลง.
ม. ม. ๑๓/๔๑๓., ขุ. ชา. ปกิณฺณก. ๒๗/๓๘๐.
แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบด้วย ๑ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้ติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.
ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๒ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป
เว็บไซต์ สถานีธรรม แต่งเป็นตัวอย่าง
ปาปานิ กมฺมานิ กโรนฺติ โมหา.
คนมักทำบาปกรรมเพราะความหลง.
บัดนี้ จักได้อธิบายขยายเนื้อความแห่งกระทู้ธรรมภาษิตที่ได้ลิขิตไว้ ณ เบื้องต้น พอเป็นแนวทางแห่งการศึกษาและประพฤติปฏิบัติ สำหรับผู้สนใจในทางธรรมเป็นลำดับสืบต่อไป
ความหลงเป็นสภาวะที่จิตใจของเราถูกครอบงำด้วยความเข้าใจผิดหรือความเชื่อที่ผิดๆ จนไม่สามารถเห็นความจริงได้ชัดเจน การที่คนหลงในสิ่งใดสิ่งหนึ่ง มักทำให้พวกเขาไม่มีสติและไม่สามารถพิจารณาสิ่งที่ทำว่าเป็นสิ่งที่ถูกต้องหรือไม่ ดังนั้น ความหลงจึงเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้คนทำบาปกรรมโดยไม่รู้ตัว
ความหลงอาจเกิดจากความอยากได้ในสิ่งที่ไม่ใช่ของเรา การปรารถนาสิ่งที่อยู่เหนือความสามารถของตัวเอง และการอยากครอบครองสิ่งที่คนอื่นมี สิ่งเหล่านี้ล้วนทำให้คนหลงทางและเกิดการกระทำที่ผิดศีลธรรม เช่น การโกหก การขโมย และการทำร้ายผู้อื่น ความหลงในสิ่งเหล่านี้ทำให้คนไม่สามารถควบคุมตัวเองได้ จึงก่อให้เกิดการทำบาปกรรมต่างๆ
นอกจากนี้ ความหลงยังเกิดจากความไม่รู้แจ้งในธรรมะและความจริงของชีวิต คนที่ไม่เข้าใจหรือไม่ตระหนักถึงกฎแห่งกรรม มักจะทำบาปกรรมโดยไม่รู้ตัว พวกเขาอาจไม่เข้าใจว่าการกระทำใด ๆ ที่ทำไปจะมีผลกลับมาหาตัวเองเสมอ คนที่หลงในสิ่งที่ไม่ใช่ความจริงจึงมักไม่ระมัดระวังในการกระทำของตนเอง และทำบาปกรรมโดยไม่ตั้งใจ
การแก้ไขความหลงคือการเรียนรู้และปฏิบัติธรรม เพื่อให้มีปัญญาและความรู้แจ้งในความจริงของชีวิต การฝึกสมาธิและการปฏิบัติตามหลักศีลธรรมจะช่วยให้คนมีสติและเห็นชัดเจนในสิ่งที่เป็นความจริง ความรู้แจ้งนี้จะเป็นเครื่องมือสำคัญที่ทำให้เราสามารถหลุดพ้นจากความหลง และป้องกันการทำบาปกรรมในอนาคตได้ เมื่อกำจัดความหลงหรือหลุดพ้นจากความหลงแล้วจิตใจก็จะสะอาดและไม่ยินดีในการทำบาปอีก สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่มาในวินัยปิฎก มหาวรรค ว่า
ปาเป น รมตี สุจิ.
คนสะอาด ไม่ยินดีในความชั่ว.
คนสะอาด ในที่นี้หมายถึงคนที่มีจิตใจสะอาด คนที่มีจิตใจสะอาดคือคนที่มีเจตนาและพฤติกรรมที่ปราศจากความชั่วร้าย คนที่มีจิตใจสะอาดจะมีความรู้สึกที่ไม่พอใจและไม่ยินดีเมื่อเห็นการกระทำที่ผิดศีลธรรม หรือเมื่อเผชิญกับสถานการณ์ที่เกี่ยวข้องกับความชั่วต่าง ๆ การมีจิตใจที่สะอาดนี้ทำให้พวกเขามีความมั่นคงในการดำเนินชีวิตตามหลักศีลธรรม
คนที่มีจิตใจสะอาดมักจะมุ่งมั่นในการทำความดีและปฏิบัติตามหลักธรรมคำสอนของพระพุทธเจ้า พวกเขามีความตระหนักในผลกระทบที่จะเกิดขึ้นจากการกระทำของตนเอง จึงพยายามหลีกเลี่ยงการกระทำที่เป็นบาป การมีจิตใจสะอาดยังทำให้พวกเขามีความสามารถในการแยกแยะระหว่างความดีและความชั่วอย่างชัดเจน จึงไม่หลงไปในเส้นทางที่ผิดพลาด
นอกจากนี้ คนที่มีจิตใจสะอาดยังมีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่และมีความเมตตาต่อผู้อื่น พวกเขามักจะพยายามช่วยเหลือและสนับสนุนผู้ที่ต้องการความช่วยเหลือโดยไม่หวังสิ่งตอบแทน ความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่นี้เป็นผลมาจากความบริสุทธิ์ในจิตใจที่ไม่เห็นแก่ตัว และมีความสุขในการทำความดีเพื่อผู้อื่น การมีจิตใจที่สะอาดนี้จึงทำให้พวกเขาเป็นที่รักของคนรอบข้าง
สรุปความว่า โมหะหรือความหลง เป็นตัวการสำคัญที่ทำให้คนทั้งหลายกระทำกรรมที่เป็นบาปและชั่วช้าลามก เพราะเมื่อโมหะครอบงำจิตใจแล้ว จะทำให้คนไม่รู้ผิดชอบชั่วดี ไม่สามารถแยกแยะบาปบุญคุณโทษได้ จึงหลงไปกระทำบาปกรรมต่าง ๆ นานา ดังนั้นจึงเป็นการจำเป็นอย่างยิ่งที่เราท่านทั้งหลายจะต้องหมั่นศึกษาธรรมะและนำมาปฏิบัติตามเพื่อกำจัดโมหะคือความหลงนี้ให้ได้ จะได้ไม่หลงไปกระทำบาปกรรมอันจะนำมาซึ่งความฉิบหายแก่ตนเอง สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่ยกขึ้นเป็นนิกเขปบท ณ เบื้องต้นว่า
ปาปานิ กมฺมานิ กโรนฺติ โมหา.
คนมักทำบาปกรรมเพราะความหลง.
ซึ่งมีอรรถาธิบายดังได้บรรยายมาแล้ว ด้วยประการฉะนี้.