หิริโอตฺปตฺปิยญฺเญว โลกํ ปาเลติ สาธุกํ
หิริและโอตตัปปะ ย่อมรักษาโลกไว้เป็นอันดี.
ว. ว.
แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบด้วย ๑ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้ติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.
ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๒ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป
เว็บไซต์ สถานีธรรม แต่งเป็นตัวอย่าง
หิริโอตฺปตฺปิยญฺเญว โลกํ ปาเลติ สาธุกํ
หิริและโอตตัปปะ ย่อมรักษาโลกไว้เป็นอันดี.
บัดนี้ จักได้อธิบายขยายเนื้อความแห่งกระทู้ธรรมภาษิตที่ได้ลิขิตไว้ ณ เบื้องต้น พอเป็นแนวทางแห่งการศึกษาและประพฤติปฏิบัติ สำหรับผู้สนใจในทางธรรมเป็นลำดับสืบต่อไป
ในโลกที่เต็มไปด้วยความสับสนวุ่นวายนี้ การดำเนินชีวิตอย่างมีคุณธรรมเป็นสิ่งที่สำคัญยิ่ง การมีคุณธรรมที่ดีจะช่วยให้เรามีความสงบสุขและสามารถอยู่ร่วมกับผู้อื่นได้อย่างมีความสุข ในพระพุทธศาสนา มีคุณธรรมสองประการที่เรียกว่า “ธรรมคุ้มครองโลก” ซึ่งได้แก่ หิริ และ โอตตัปปะ
หิริ แปลว่า ความละอาย หมายถึง ความละอายต่อการทำบาป รังเกียจการทำบาปเพราะเห็นว่าไม่เหมาะสม เมื่อเรามีหิริ เราจะรู้สึกไม่สบายใจและละอายใจเมื่อคิดถึงการกระทำที่ไม่ดี หรือเมื่อคิดจะทำกรรมอันเป็นบาป การมีความละอายต่อบาปช่วยให้เราหลีกเลี่ยงการกระทำที่ผิดเสียได้
โอตตัปปะ แปลว่า ความเกรงกลัว หมายถึง ความเกรงกลัวต่อผลของบาป ไม่กล้าทำบาปเพราะกลัวผลชั่วของบาปนั้นจะนำความทุกข์และความเดือดร้อนมาให้ เมื่อเรามีโอตตัปปะ เราจะมีความรู้สึกกลัวผลของกรรมชั่วทั้งหลาย เช่น กลัวถูกจับเข้าคุก กลัวตกนรก เป็นต้น เมื่อมีความกลัวต่อผลของกรรมชั่วเช่นนี้ ก็จะไม่กล้าทำความชั่ว
ทั้งหิริและโอตตัปปะได้ชื่อว่าเป็นธรรมคุ้มครองโลก เพราะเป็นหลักธรรมที่ทำให้คนทั้งหลายไม่ทำบาป เมื่อคนทั้งหลายไม่ทำบาป ก็ย่อมสามารถอยู่ด้วยกันได้ด้วยความสงบสุข เพราะการไม่ทำบาปเป็นสาเหตุนำมาซึ่งความสุข สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่มาในขุททกนิกาย ธรรมบท ว่า
ปาปานํ อกรณํ สุขํ.
การไม่ทำบาป นำความสุขมาให้
บาป แปลว่า ทำให้ตกต่ำ หมายถึง การกระทำที่ทำให้สภาพจิตของคนทำบาปนั้นตกไต่ำ และทำให้คนที่ทำบาปนั้นตกไปในภูมิที่ต่ำ เป็นสภาวะที่ยังความทุกข์และความเดือดร้อนให้เกิดขึ้นแก่ผู้กระทำ
เมื่อเรากระทำบาป สภาพจิตของเราจะถูกฉุดลงไปในสภาวะที่ต่ำลง ส่งผลให้เราเกิดความทุกข์และความเดือดร้อน ผลที่เกิดขึ้นจากการทำบาปมีดังนี้
- ความตกต่ำทางจิตใจ: เมื่อเราทำบาป จิตใจของเราจะถูกครอบงำด้วยความรู้สึกผิด ความไม่สบายใจ และความวิตกกังวล ความรู้สึกเหล่านี้จะทำให้เราสูญเสียความสงบสุขในจิตใจ
- การตกไปในภูมิที่ต่ำ: ในทัศนะของพระพุทธศาสนา การกระทำบาปจะนำพาเราไปเกิดในภูมิที่ต่ำ เช่น การเกิดในนรก สัตว์เดรัจฉาน หรือเปรต ซึ่งเป็นสภาวะที่เต็มไปด้วยความทุกข์ทรมาน
- การสร้างความเดือดร้อนให้แก่ตนเอง: การทำบาปจะนำพาเราสู่ความเดือดร้อนทั้งทางกายและทางจิตใจ ไม่ว่าจะเป็นการสูญเสียสุขภาพ การสูญเสียทรัพย์สิน หรือการสูญเสียความสัมพันธ์ที่ดีกับผู้อื่น
ในทางตรงกันข้าม การไม่ทำบาปย่อมเป็นเหตุนำมาซึ่งความสุข เพราะเมื่อบุคคลไม่ทำบาปอันเป็นเหตุแห่งความเดือดร้อนแล้ว ความทุกข์และความเดือดร้อนย่อมไม่เกิด ความสุขย่อมเกิดขึ้นมาแทนที่
สรุปความว่า ธรรมคุ้มครองโลกสองประการ คือ หิริ ความละอายต่อการทำบาป และ โอตตัปปะ ความเกรงกลัวต่อผลของบาป เป็นหลักธรรมที่ช่วยคุ้มครองรักษาโลกนี้ให้มีความสงบสุขได้ เพราะเมื่อชาวโลกทั้งหลายมีธรรมสองประการนี้ ก็ย่อมไม่ทำบาป เมื่อไม่ทำบาป ความสุข ความสงบ และความเจริญรุ่งเรืองย่อมจะเกิดขึ้นแก่ชาวโลกทั้งปวงได้ สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่ยกขึ้นเป็นนิกเขปบท ณ เบื้องต้นว่า
หิริโอตฺปตฺปิยญฺเญว โลกํ ปาเลติ สาธุกํ
หิริและโอตตัปปะ ย่อมรักษาโลกไว้เป็นอันดี.
ซึ่งมีอรรถาธิบายดังได้บรรยายมาแล้ว ด้วยประการฉะนี้.