ทุกฺขํ เสติ ปราชิโต “ผู้แพ้ ย่อมอยู่เป็นทุกข์”
ในทางคดีธรรมนั้น ความพ่ายแพ้ หมายถึง แพ้ต่อกิเลส คือถูกกิเลสครอบงำสั่งการ จนต้องทำทุกสิ่งทุกอย่างตามอำนาจของกิเลสเป็นเหตุให้ทำผิดศีลธรรมบ้าง
อกิญฺจนํ นานุปตนฺติ ทุกฺขา “ทุกข์ ย่อมไม่ตกถึงผู้หมดกังวล”
สาเหตุที่ทำให้เกิดความทุกอย่างหนึ่งก็คือ ความกังวล คือความห่วงหาอาวรณ์ ห่วงโน่นห่วงนี่ ห่วงตัวเอง ห่วงคนรอบข้าง ห่วงทรัพย์สินเงินทอง
ทานญฺจ ยุทฺธญฺจ สมานมาหุ “ท่านว่าทานและการรบเสมอกัน”
อธิบายพุทธภาษิต ทานญฺจ ยุทฺธญฺจ สมานมาหุ หรือ ทานและการรบเสมอกัน เปรียบเทียบให้เห็นภาพว่าการเอาชนะความตระหนี่ ต้องใช้ความกล้าหาญเหมือนนักรบ
นตฺถิ จิตฺเต ปสนฺนมฺหิ อปฺปกา นาม ทกฺขิณา “เมื่อจิตเลื่อมใสแล้ว ทักษิณาทานชื่อว่าน้อย ย่อมไม่มี”
ศรัทธา คือหัวใจสำคัญของการให้ทาน เมื่อศรัทธามีมากแล้ว ทานที่ให้นั้นย่อมมีผลมากด้วยเช่นกัน เพราะผู้ที่ให้ด้วยศรัทธา เช่น ถวายทาน
วิเจยฺยทานํ สุคตปฺปสตฺถํ “การเลือกให้ อันพระสุคตทรงสรรเสริญ”
การเลือกให้ไม่ได้หมายถึงความตระหนี่ แต่เป็นการใช้ปัญญากำกับจิตใจที่เปี่ยมด้วยศรัทธา เพื่อให้การให้ของเรามีผลสูงสุด
พาลา หเว นปฺปสํสนฺติ ทานํ “คนพาลเท่านั้น ย่อมไม่สรรเสริญทาน”
ในสายตาของคนพาล การบริจาคหรือให้ทานดูเหมือนเป็นการกระทำที่สูญเปล่า เขาคิดว่าเมื่อให้ไปแล้วตนเองก็จะขาดทุนหรือเสียประโยชน์
ททํ มิตฺตานิ คนฺถติ “ผู้ให้ ย่อมจะผูกไมตรีไว้ได้”
การให้นั้น ก่อให้เกิดความประทับใจทั้งแก่ผู้ให้และผู้รับ ผู้ให้ก็มีความสุขใจที่ได้ให้ ผู้รับก็มีความประทับใจในตัวผู้ให้
ททํ ปิโย โหติ ภชนฺติ นํ พหู “ผู้ให้ย่อมเป็นที่รัก คนหมู่มากย่อมคบเขา”
ผู้ที่มีจิตใจเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ ยินดีให้ปันสิ่งของหรือความช่วยเหลือแก่ผู้อื่นโดยไม่หวังสิ่งตอบแทน ย่อมเป็นผู้ที่น่ายกย่องและเป็นที่รัก
ททมาโน ปิโย โหติ “ผู้ให้ ย่อมเป็นที่รัก”
ผู้ให้คือผู้มีจิตใจประเสริฐ เพราะกล้าที่จะสละสิ่งของด้วยความเต็มใจ และสร้างประโยชน์แก่ผู้อื่นด้วยความบริสุทธิ์ใจ
สุขสฺส ทาตา เมธาวี สุขํ โส อธิคจฺฉติ “ปราชญ์ผู้ให้ความสุข ย่อมได้รับความสุข”
ผู้เป็นปราชญ์ย่อมมีจิตใจเมตตาและเสียสละ มักใช้ความรู้และสติปัญญาที่ตนมีในการมอบความสุขให้แก่ผู้อื่นอยู่เสมอ
มนาปทายี ลภเต มนาปํ “ผู้ให้สิ่งที่ชอบใจ ย่อมได้สิ่งที่ชอบใจ”
ผู้ให้ของที่ชอบใจ ย่อมได้รับผลแห่งทานอย่างหาประมาณมิได้ เพราะในขณะที่ให้ จิตใจย่อมเปี่ยมไปด้วยความสุข ความปีติ และความเต็มใจ
เสฏฺฐนฺทโท เสฏฺฐมฺเปติ ฐานํ “ผู้ให้สิ่งประเสริฐ ย่อมถึงฐานะที่ประเสริฐ”
ผู้ที่จะถึงฐานะที่สูงส่งในสังคม มักเป็นผู้ที่รู้จัก “ให้” อย่างแท้จริง การให้ของเขาไม่จำกัดเพียงทรัพย์สินเงินทอง แต่ยังรวมถึงเวลา
อคฺคสฺส ทาตา ลภเต ปุนคฺคํ “ผู้ให้สิ่งที่เลิศ ย่อมได้สิ่งที่เลิศอีก”
พุทธศาสนสุภาษิต "อคฺคสฺส ทาตา ลภเต ปุนคฺคํ" ผู้ให้สิ่งที่เลิศ ย่อมได้สิ่งที่เลิศอีก ทำไมการเลือกให้ของดีจึงส่งผลบุญมหาศาล
ททโต ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ “เมื่อให้ บุญก็เพิ่มขึ้น”
อธิบายความหมายของสุภาษิต "ททโต ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ" เมื่อให้ บุญก็เพิ่มขึ้น ทำไมการเสียสละถึงสร้างกำไรทางจิตวิญญาณ และวิธีสร้างบุญง่ายๆ
ทเทยฺย ปุริโส ทานํ “เกิดเป็นคน ควรให้ของที่ควรให้”
เมื่อจะให้อะไรแก่ใครก็ตาม ต้องพิจารณาเสมอว่า สิ่งนั้นควรให้หรือไม่ควรให้ ให้ไปแล้วเป็นประโยชน์หรือสร้างความฉิบหาย เจตนาที่ให้นั้น
อคฺคสฺมึ ทานํ ททตํ อคฺคํ ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ อคฺคํ อายุ จ วณฺโณ จ ยโส กิตฺติ สุขํ พลํ.
เมื่อให้ทานในวัตถุอันเลิศ บุญอันเลิศ อายุ วรรณะ ยศ เกียรติ สุข และกำลังอันเลิศ ย่อมเจริญ.
อคฺคทายี วรทายี เสฏฺฐทายี จ โย นโร ทีฆายุ ยสวา โหติ ยตฺถ ยตฺถูปปชฺชติ.
ผู้ให้สิ่งอันเลิศ ให้สิ่งที่ดี ให้สิ่งที่ประเสริฐ ย่อมเป็นผู้มีอายุยืน มียศในภพที่ตนเกิด.
นีหเรเถว ทาเนน ทินฺนํ โหติ สุนิพฺพุตํ ทินฺนํ สุขผลํ โหติ นาทินฺนํ โหติ ตํ ตถา.
พึงนำ (สมบัติ) ออกด้วยการให้ วัตถุที่ให้แล้วย่อมเป็นอันนำออกดีแล้ว วัตถุที่ให้แล้วย่อมมีผลเป็นสุข ส่วนวัตถุที่ยังไม่ได้ให้ก็ไม่เป็นอย่างนั้น.