พาลา หเว นปฺปสํสนฺติ ทานํ.
“คนพาลเท่านั้น ย่อมไม่สรรเสริญทาน”
(ขุ.ธ. 25/38)
คนพาล หมายถึง ผู้ที่มีจิตใจถูกครอบงำด้วยกิเลสทั้งหลาย เช่น ความโลภ ความโกรธ และความหลง บุคคลเช่นนี้มักขาดปัญญา ไม่รู้จักแยกแยะว่าการกระทำใดเป็นประโยชน์หรือเป็นโทษ ทั้งต่อตนเองและผู้อื่น การคิดและการกระทำของเขาจึงมักนำไปสู่ความเดือดร้อนและความเสียหาย
คนพาลมักเป็นผู้มุ่งร้ายต่อผู้อื่น แต่ขณะเดียวกันก็ทำลายตนเองไปด้วย เพราะไม่รู้จักใช้ปัญญาไตร่ตรอง พฤติกรรมของคนพาลจึงเป็นการตัดประโยชน์ทั้งสองฝ่าย คือไม่สร้างสิ่งดีให้ตนเอง และยังขัดขวางหรือทำลายสิ่งดีของผู้อื่น เป็นผู้ที่อยู่ภายใต้เงาของอวิชชา ไม่รู้แจ้งในธรรม
คนพาลเป็นผู้โง่เขลาเบาปัญญา เพราะขาดหลักธรรมเป็นเครื่องยึดเหนี่ยวใจ เมื่อไม่มีธรรมะเป็นพื้นฐาน ย่อมไม่อาจเข้าใจได้ว่าอะไรคือประโยชน์ของชีวิต เขาจึงมักดูถูกหรือไม่เห็นคุณค่าของการทำความดี โดยเฉพาะการให้ทาน ซึ่งเป็นการสละสิ่งของเพื่อประโยชน์ผู้อื่น
ในสายตาของคนพาล การบริจาคหรือให้ทานดูเหมือนเป็นการกระทำที่สูญเปล่า เขาคิดว่าเมื่อให้ไปแล้วตนเองก็จะขาดทุนหรือเสียประโยชน์ ความคิดเช่นนี้เป็นผลจากความยึดติดและความเห็นผิด ไม่เข้าใจว่าการให้คือการสร้างบุญกุศลและเป็นเหตุแห่งความสุขอันยั่งยืน
ตรงกันข้ามกับคนพาล บัณฑิตผู้มีปัญญาย่อมมองเห็นความจริงของชีวิตอย่างถ่องแท้ เขารู้ว่าอะไรเป็นสิ่งที่ควรทำ อะไรเป็นสิ่งที่ควรละ และเข้าใจว่าการสละให้ปันสิ่งของไม่ใช่การสูญเสีย แต่คือการเพิ่มคุณค่าให้แก่ตนเอง เป็นการฝึกจิตให้ละความโลภและเป็นหนทางสู่ความสงบภายในจิตใจได้ด้วย
บัณฑิตจึงสรรเสริญการให้ทาน เพราะเห็นว่าทานเป็นรากฐานของความดี เป็นประตูเปิดทางสู่ศีล สมาธิ และปัญญา การให้ทานด้วยจิตบริสุทธิ์ไม่เพียงสร้างประโยชน์แก่ผู้อื่น แต่ยังทำให้ผู้ให้มีความสุขใจ เป็นบุญอันจะนำผลดีมาสู่ตนทั้งในปัจจุบันและอนาคต
ผู้ฉลาดย่อมยินดีในการให้ เพราะรู้ว่าการให้คือการสร้างบุญ สร้างความสัมพันธ์ที่ดีในสังคม และเป็นหนทางสู่ความเจริญทั้งทางโลกและทางธรรม ส่วนคนพาลที่ไม่เข้าใจ ย่อมปิดกั้นโอกาสของตนเอง ไม่สามารถเข้าถึงความสุขที่แท้จริงได้
ดังนั้น ผู้มีปัญญาจึงไม่ควรเดินตามแนวทางของคนพาลที่มืดบอดด้วยกิเลส แต่ควรเจริญตามทางของบัณฑิต คือมีเมตตา มีปัญญา และยินดีในการให้ทาน เพราะการให้คือการสร้างความดีขั้นพื้นฐาน ส่วนความคิดของคนพาลที่เห็นว่าการให้เป็นเรื่องไร้ประโยชน์นั้น เป็นเพียงความหลงผิดที่บัณฑิตไม่สรรเสริญเลย.