น หิ ตํ สุลภํ โหติ สุขํ ทุกฺกฏการินา “สุขไม่เป็นผลอันคนทำความชั่วจะได้ง่าย”
เมื่อใดที่บุญเก่าอ่อนกำลังลง เมื่อนั้น กรรมชั่วที่เขาทำในกาลต่อมาย่อมจะให้ผล และสร้างความฉิบหายให้เขาเป็นอันมากอย่างแน่นอน.
กลฺยาณการี กลฺยาณํ ปาปการี จ ปาปกํ “ทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว”
จงสร้างแต่กรรมดีเถิด อย่าสร้างกรรมชั่วอันจะนำผลเสียมาสู่ตนเองในภายหลังเลย ผู้ฉลาดย่อมทำความดีอันจะเป็นเหตุให้เกิดผลที่ดีต่อตนเอง
กมฺมุนา วตฺตตี โลโก “สัตว์โลกย่อมเป็นไปตามกรรม”
แม้แต่มนุษย์เราเกิดมา มีรูปร่างหน้าตาแตกต่างกัน มีฐานะความเป็นอยู่ต่างกัน บ้างร่ำรวย บ้างยากจน บ้างก็พออยู่ได้ ทั้งหมดนั้นก็เพราะกรรม
นิสมฺม กรณํ เสยฺโย “ใคร่ครวญก่อนแล้วจึงทำ ดีกว่า”
เมื่อใคร่ครวญด้วยดีแล้ว เห็นว่าเป็นสิ่งที่ดีแน่ ไม่ผิดศีลผิดธรรมแน่ อยู่ในกรอบของกฎหมายบ้านเมืองแน่ ไม่สร้างโทษแน่ ดังนี้แล้ว จึงค่อยทำ
กตสฺส นตฺถิ ปฏิการํ “สิ่งที่ทำแล้ว ทำคืนไม่ได้เลย”
สิ่งใดก็ตามที่เราได้กระทำลงไปแล้ว ไม่มีสิ่งใดที่สามารถแก้ไขให้กลับมาดีเหมือนเดิมได้ มีแต่ต้องยอมรับผลของมันเท่านั้น
ปฏิกจฺเจว ตํ กยิรา ยํ ชญฺญา หิตมตฺตโน
สิ่งใดมีประโยชน์ให้รีบทำให้สำเร็จก่อนที่จะไม่มีโอกาสได้ทำ คือก่อนที่มัจจุราชคือความตายจะมาบั่นทอนชีวิตของเราเสีย
กยิรา เจ กยิราเถนํ “ถ้าจะทำ ก็พึงทำการนั้นจริง”
ไม่ว่าจะทำสิ่งใด พึงทำด้วยความตั้งใจจริง ทำด้วยใจรัก ทำด้วยความเพียร ทำด้วยความเอาใจใส่ และทำด้วยปัญญาพิจารณาไตร่ตรองอย่างถี่ถ้วน
กเรยฺย วากฺยํ อนุกมฺปกานํ “ควรทำตามถ้อยคำของผู้เอ็นดู”
เมื่อบุคคลเหล่านั้นมีความเอ็นดู มีความปรารถนาดีต่อเรา ก็ย่อมแนะนำเราแต่ในทางที่ดี การทำตามคำแนะนำของบุคคลผู้เอ็นดูเหล่านั้น ย่อมจะก่อประโยชน์
กาลานุรูปํว ธุรํ นิยุญฺเช “พึงประกอบธุระให้เหมาะแก่กาลเทียว”
เราต้องรู้ว่าอะไรควรทำก่อน อะไรควรทำทีหลัง งานใดรีบด่วนต้องทำก่อน งานใดไม่รีบก็เก็บไว้ทำทีหลัง คือต้องจัดลำดับความสำคัญของงานให้ได้ด้วย
รกฺเขยฺย อตฺตโน สาธุํ ลวณํ โลณตํ ยถา “พึงรักษาความดีของตนไว้ เหมือนเกลือรักษาความเค็ม”
ไม่ว่าจะอยู่ที่ไหน เวลาใด ก็อย่าให้ความดีต้องเสื่อมสูญเลย พึงรักษาความดีของตนเท่าที่มีอยู่อย่าให้ลดน้อยถอยลง
กิจฺจานุกุพฺพสฺส กเรยฺย กิจฺจํ “พึงทำกิจแก่ผู้ช่วยทำกิจ”
ใครช่วยเรา เราอย่านิ่งเฉยที่จะช่วยเหลือเขาตอบแทนในเวลาที่ต้องช่วย หรือถึงแม้เขายังไม่ได้ช่วยเรา เราก็ควรแสดงน้ำใจโดยการช่วยเหลือผู้อื่นก่อน
นานตฺถกามสฺส กเรยฺย อตฺถํ “ไม่พึงทำประโยชน์แก่ผู้มุ่งความพินาศ”
ถึงแม้ว่าการช่วยเหลือคนอื่นจะถือเป็นความดี แต่เราก็ควรเลือกช่วยเฉพาะคนที่ทำความดี หรืออย่างน้อย คนคนนั้นต้องไม่ทำความชั่ว
มา จ สาวชฺชมาคมา “อย่ามาถึงกรรมอันมีโทษเลย”
สุจริตทั้ง 3 ประการ เป็นสิ่งที่เราทั้งหลายควรทำให้มาก ๆ ควรบำเพ็ญให้มากและบำเพ็ญตลอดเวลา เพราะจะเป็นสิ่งที่ช่วยอำนวยผลอันเป็นความสุข
อติสีตํ อติอุณฺหํ อติสายมิทํ อหุ อิติ วิสฺสฏฺฐกมฺมนฺเต อตฺถา อจฺเจนฺติ มาณเว.
ประโยชน์ทั้งหลาย ย่อมล่วงเลยคนผู้ทอดทิ้งการงาน ด้วยอ้างว่า หนาวนัก ร้อนนัก เย็นเสียแล้ว.
อถ ปาปานิ กมฺมานิ กรํ พาโล น พุชฺฌติ เสหิ กมฺเมหิ ทุมฺเมโธ อคฺคิทฑฺโฒว ตปฺปติ.
เมื่อคนโง่มีปัญญาทราม ทำกรรมชั่วอยู่ก็ไม่รู้สึก เขาเดือดร้อนเพราะกรรมของตน เหมือนถูกไฟไหม้.
ยาทิสํ วปเต พีชํ ตาทิสํ ลภเต ผลํ กลฺยาณการี กลฺยาณํ ปาปการี จ ปาปกํ.
บุคคลหว่านพืชเช่นใด ย่อมได้ผลเช่นนั้น ผู้ทำกรรมดี ย่อมได้ผลดี ผู้ทำกรรมชั่ว ย่อมได้ผลชั่ว.
โย ปุพฺเพ กตกลฺยาโณ กตตฺโถ นาวพุชฺฌติ อตฺถา ตสฺส ปลุชฺชนฺติ เย โหนฺติ อภิปตฺถิตา.
ผู้ใด อันผู้อื่นทำความดี ทำประโยชน์ให้ในกาลก่อน แต่ไม่รู้สึก (คุณของเขา) ประโยชน์ที่ผู้นั้นปรารถนาย่อมฉิบหาย.
โย ปุพฺเพ กตกลฺยาโณ กตตฺโถ มนุพุชฺฌติ อตฺถา ตสฺส ปวฑฺฒนฺติ เย โหนฺติ อภิปตฺถิตา.
ผู้ใด อันผู้อื่นทำความดี ทำประโยชน์ให้ในกาลก่อน ย่อมสำนึก (คุณของเขา) ได้ ประโยชน์ที่ผู้นั้นปรารถนาย่อมเจริญ.