มูฬฺโห อตฺถํ น ชานาติ มูฬฺโห ธมฺมํ น ปสฺสติ อนฺธตมํ ตทา โหติ ยํ โมโห สหเต นรํ
ผู้หลงย่อมไม่รู้อรรถ ผู้หลงย่อมไม่เห็นธรรม ความหลงครอบงำคนใดเมื่อใด ความมืดมิดย่อมมีเมื่อนั้น.
ยสฺส นตฺถิ อิทํ เมติ ปเรสํ วาปิ กิญฺจนํ มมตฺตํ โส อสํวินฺทํ นตฺถิ เมติ น โสจติ
ผู้ใดไม่กังวลว่า นี้ของเรา นี้ของผู้อื่น ผู้นั้น เมื่อไม่ถือว่าเป็นของเรา จึงไม่เศร้าโศกว่า ของเราไม่มี ดังนี้.
โยธ กาเม อจฺจุตฺตริ สงฺคํ โลเก ทุรจฺจยํ น โส โสจติ นาชฺเฌติ ฉินฺนโสโต อพนฺธโน
ผู้ใดข้ามพ้นกามในโลก และเครื่องข้องที่ข้ามได้ยากในโลก ผู้นั้นตัดกระแสตัณหาได้แล้ว ไม่มีเครื่องผูก ชื่อว่าไม่เศร้าโศก ไม่ยินดี.
โย เว อวิทฺวา อุปธึ กโรติ ปุนปฺปุนํ ทุกฺขมุเปติ มนฺโท ตสฺมา ปชานํ อุปธึ น กยิรา ทุกฺขสฺส ชาติปฺปภวานุปสฺสี
ผู้ใดไม่รู้ ย่อมก่ออุปธิ ผู้นั้นเป็นคนเขลา เข้าถึงทุกข์บ่อย ๆ เพราะฉะนั้น ผู้รู้เห็นแดนเกิดแห่งทุกข์ จึงไม่ควรก่ออุปธิ.
ลุทฺโธ อตฺถํ น ชานาติ ลุทฺโธ ธมฺมํ น ปสฺสติ อนฺธตมํ ตทา โหติ ยํ โลโภ สหเต นรํ
ผู้โลภ ย่อมไม่รู้อรรถ ผู้โลภ ย่อมไม่เห็นธรรม ความโลภ เข้าครอบงำคนใด เมื่อใด ความมืดมิดย่อมมีเมื่อนั้น
วนํ ฉินฺทถ มา รุกฺขํ วนโต ชายตี ภยํ เฉตฺวา วนญฺจ วนถญฺจ นิพฺพนา โหถ ภิกฺขโว
ท่านทั้งหลายจงตัดป่า (กิเลส) อย่าตัดต้นไม้ ภัยย่อมเกิดจากป่า ภิกษุทั้งหลาย พวกท่านจงตัดป่า และสิ่งที่ตั้งอยู่ในป่า แล้วเป็นผู้ไม่มีป่าเถิด.
กมฺมํ สตฺเต วิภชติ ยทิทํ หีนปฺปณีตตาย
เจาะลึกความหมาย "กรรมย่อมจำแนกสัตว์" ทำไมชีวิตคนเราถึงมีความทรามและประณีตต่างกัน พร้อมวิธีใช้พลังแห่งกรรมปัจจุบันยกระดับคุณภาพชีวิตให้สูงขึ้นตามหลักพุทธศาสนา
ยงฺกิญฺจิ สิถิลํ กมฺมํ น ตํ โหติ มหปฺผลํ
การงานทั้งหลาย ทั้งทางโลกและทางธรรม ถ้าทำด้วยความย่อหย่อน คือไม่ตั้งใจทำ ไม่มีวิริยะอุตสาหะ ไม่เอาจริงเอาจัง ไม่มีทางที่จะสำเร็จได้เลย.
สานิ กมฺมานิ นยนฺติ ทุคฺคตึ “กรรมชั่วของตนเอง ย่อมนำไปสู่ทุคติ”
จงงดเว้นกรรมชั่วเสีย จงทำแต่กรรมดีเถิด จงสร้างเหตุที่ดี เพื่อผลที่ดีอันจะพึงได้พึงถึงในอนาคตเบื้องหน้าโน้นเถิด พึงหมั่นบำเพ็ญทาน
สุกรํ สาธุนา สาธุ “ความดี อันคนดีทำง่าย”
โดยธรรมดาบุคคลที่เป็นคนดี คือผู้ที่ทำความดีอยู่เป็นประจำอยู่แล้ว ย่อมสามารถที่จะทำความดีได้โดยง่าย เพราะเขาทำความดีอยู่ประจำ
สาธุ ปาเปน ทุกฺกรํ “ความดี อันคนชั่วทำยาก”
เราต้องฝึกตนให้หมั่นทำความดี ฝึกทำความดีให้เป็นกิจวัตรประจำวัน ฝึกจิตให้คุ้นชินกับการทำคุณงามความดี อย่าให้ยินดีในความชั่ว
อกตํ ทุกฺกฏํ เสยฺโย “ความชั่ว ไม่ทำเสียเลยดีกว่า”
ไม่มีใครเลยในโลกใบนี้ ที่ทำความชั่วแล้วจะไม่ได้รับผลของความชั่วนั้น ทุกคนย่อมได้รับผลของกรรมที่ตนทำไว้ทั้งหมด อาจจะเร็วบ้างช้าบ้าง
ปจฺฉา ตปฺปติ ทุกฺกฏํ “ความชั่วย่อมเผาผลาญในภายหลัง”
อย่ามัวน้อยใจ อย่าเข้าใจผิดว่าความชั่วจะไม่ให้ผล เพราะกรรมที่เราทำไว้ ไม่ว่าจะดีหรือชั่วก็ตาม สุดท้ายย่อมให้ผลอย่างแน่นอน
กตญฺจ สุกตํ เสยฺโย “ทำความดีไว้ ย่อมจะดีกว่า”
เมื่อทำความดียิ่ง ๆ ขึ้นไป คือระดับของการเจริญวิปัสสนากรรมฐานเพื่อขัดเกลากิเลสในใจตน ก็ย่อมจะสามารถกระทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ในที่สุด
น ตํ กมฺมํ กตํ สาธุ ยํ กตฺวา อนุตปฺปติ
หากไม่ต้องการความเดือดร้อน ก็ไม่ควรทำกรรมที่เป็นทุจริตดังกล่าวนั้นเลย ในทางตรงกันข้าม ควรหันมาสร้างกรรมที่เป็นฝ่ายสุจริต
ตญฺจ กมฺมํ กตํ สาธุ ยํ กตฺวา นานุตปฺปติ
พึงหมั่นสร้างคุณงามความดีเอาไว้ให้มาก ๆ เพราะทุกคนต่างต้องการความสุขความเจริญแก่ตนเอง ยิ่งมากยิ่งดี และความดีนี่แหละ จะอำนวยผลดี
สุกรานิ อสาธูนิ อตฺตโน อหิตานิ จ “การที่ไม่ดี และไม่เป็นประโยชน์แก่ตน ทำได้ง่าย”
ความชั่วนี่เป็นสิ่งที่ทำได้ง่ายนัก เพราะโดยธรรมดาจิตใจของเรานั้นย่อมถูกกิเลสครอบงำอยู่ตลอด จึงทำชั่วตามที่กิเลสสั่งการได้ตลอดเวลา
ยํ เว หิตญฺจ สาธุญฺจ ตํ เว ปรมทุกฺกรํ
การทำความชั่ว อาจจะเป็นสิ่งที่ถูกใจและทำได้ง่าย แต่ผลของมันโหดร้ายยิ่งนัก ส่วนการทำความดีนั้น อาจจะต้องฝืนใจมากหน่อย