อุฏฺฐานวโต สตีมโต สุจิกมฺมสฺส นิสมฺมการิโน สญฺญตสฺส จ ธมฺมชีวิโน อปฺปมตฺตสฺส ยโสภิวฑฺฒติ.
ยศย่อมเจริญ แก่ผู้มีความหมั่น มีสติ มีการงานสะอาด ใคร่ครวญแล้วทำ ระวังดีแล้ว เป็นอยู่โดยธรรม และไม่ประมาท.
อปฺปมตฺโต ปมตฺเตสุ สุตฺเตสุ พหุชาคโร อพลสฺสํว สีฆสฺโส หิตฺวา ยาติ สุเมธโส.
คนมีปัญญาดี ไม่ประมาทในเมื่อผู้อื่นประมาท มักตื่นในเมื่อผู้อื่นหลับ ย่อมละทิ้ง (คนโง่) เหมือนม้าฝีเท้าเร็วทิ้งม้าไม่มีกำลังไปฉะนั้น.
อปฺปมาทรตา โหถ “ท่านทั้งหลาย จงเป็นผู้ยินดีในความไม่ประมาท”
ความไม่ประมาทช่วยให้เรามองเห็นสรรพสิ่งตามความเป็นจริงอย่างที่มันเป็น ไม่หลง ไม่มัวเมา ทำให้เรามองเห็นทุกข์เห็นโทษของการเกิดแล้วตายบ่อย ๆ
อปฺปมาเทน สมฺปาเทถ “ท่านทั้งหลาย จงยังความไม่ประมาทให้ถึงพร้อม”
พึงใช้ชีวิตด้วยความไม่ประมาท หมั่นสร้างคุณงามความดีให้ได้มากที่สุด ในขณะที่ยังมีกำลังพอ และสามารถที่จะทำได้
อปฺปมตฺโต อุโภ อตฺเถ อธิคฺคณฺหาติ ปณฺฑิโต “บัณฑิตผู้ไม่ประมาท ย่อมได้รับประโยชน์ทั้งสอง”
เมื่อไม่ประมาทในการบำเพ็ญทิฏฐธัมมิกัตถะ อันเป็นประโยชน์ในโลกนี้ ประกอบด้วย การขยันประกอบการงาน การรู้จักรักษาทรัพย์สินมิให้สูญเปล่า
อปฺปมตฺโต หิ ฌายนฺโต ปปฺโปติ วิปุลํ สุขํ “ผู้ไม่ประมาทพินิจอยู่ ย่อมถึงสุขอันไพบูลย์”
ผู้ที่จะถึงสุขอันไพบูลย์คือพระนิพพานได้ จะต้องเป็นผู้ที่ไม่ประมาท คอยขัดเกลากิเลสในจิตใจตนเองให้จางลงทีละน้อย และหมดไปในที่สุด
อปฺปมตฺตา น มียนฺติ “ผู้ไม่ประมาทย่อมไม่ตาย”
สาธุชนคนดีทั้งหลาย พึงบำเพ็ญความไม่ประมาทนี้ให้มาก ๆ ฝึกตนให้เป็นคนไม่ประมาท เร่งสร้างคุณงามความดีให้มาก ๆ ในขณะที่ยังสามารถทำได้
อปฺปมาเท ปโมทนฺติ “บัณฑิตย่อมบันเทิงในความไม่ประมาท”
ผู้เป็นบัณฑิตย่อมพยายามปฏิบัติตามมรรคาที่จะนำพาตนไปสู่เส้นทางแห่งอมตธรรม คือพระนิพพาน อันเป็นเป้าหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนา
อปฺปมาทํ ปสํสนฺติ “บัณฑิตย่อมสรรเสริญความไม่ประมาท”
ความประมาทนี่แหละที่เป็นตัวชักนำให้สรรพสัตว์ต้องพบกับความหายนะที่ยิ่งใหญ่ ต้องเวียนว่ายตายเกิดอยู่ในมหรรณพภพสงสารอยู่ไม่รู้จักจบสิ้นเสียที
อปฺปมาทญฺจ เมธาวี ธนํ เสฏฺฐํว รกฺขติ “ปราชญ์ย่อมรักษาความไม่ประมาทไว้ เหมือนทรัพย์ประเสริฐสุด”
ผู้ฉลาดจึงรักษาความไม่ประมาทไว้เหมือนทรัพย์อันประเสริฐที่สุดที่ตนเองมีอยู่ คือพยายามใช้ชีวิต คิด พูด ทำ ด้วยความไม่ประมาทเลินเล่อ
อปฺปมาโท อมตํ ปทํ “ความไม่ประมาท เป็นทางไม่ตาย”
บุคคลที่ลุ่มหลงมัวเมาดังกล่าวข้างต้น ย่อมไม่เห็นความจริงของชีวิต ไม่เห็นสัจธรรม ไม่สามารถเข้าถึงธรรมได้ ย่อมละประโยชน์ทั้ง 3 ประการ
ยํ เว เสวติ ตาทิโส “คบคนเช่นใด ก็เป็นคนเช่นนั้นแล”
เพื่อนย่อมจะมีอิทธิพลต่อชีวิตของมนุษย์เป็นอันมาก ถ้าเราคบเพื่อนดี ก็มีความเป็นไปได้ที่เราจะเป็นคนดีด้วยเช่นกัน แต่ถ้าเราคบเพื่อนชั่ว
อติจิรํ นิวาเสน ปิโย ภวติ อปฺปิโย “เพราะอยู่ด้วยกันนานเกินไป คนที่รักก็มักหน่าย”
การที่คนทั้งหลายอยู่ด้วยกันตลอดเวลา หรือใช้เวลาอยู่ด้วยกันเป็นส่วนมากนั้น ย่อมจะทำให้เกิดความเบื่อหน่ายในกันและกันได้ เป็นเรื่องธรรมดา
วิสฺสาสา ภยมนฺเวติ “เพราะไว้ใจ ภัยจึงตามมา”
ให้ระลึกไว้เสมอว่า คนเราทุกคนล้วนมีกิเลส วันนี้ดี พรุ่งนี้อาจทำเรื่องชั่ว ๆ ก็ได้ แล้วไว้ใจคนที่คบหาแต่เพียงพอประมาณ อย่าไว้ใจจนเกินไป
นาสฺมเส อลิกวาทิเน “ไม่ควรไว้ใจคนพูดพล่อย ๆ”
หากใครไปหลงเชื่อใจคนมักพูดพล่อยเข้าแล้ว อาจจะได้รับความเสื่อมเสียอันเกิดจากคำพูดพล่อย ๆ ของเขาได้ ดังนั้น ไม่ควรเชื่อใจคนพูดพล่อย
นาสฺมเส กตปาปมฺหิ “ไม่ควรไว้ใจคนทำบาป”
คนทำบาป เป็นคนที่มีจิตใจหยาบโลน ไม่มีสัจจะ ไม่รักษาคำพูด จึงเป็นคนที่เชื่อถือไม่ได้ประเภทหนึ่ง หากใครเผลอไปเชื่อใจคนทำบาปเข้าแล้ว
อนตฺถา เยว วฑฺฒนฺติ พาลํ ปจฺจูปเสวโต “เมื่อคบหาคนพาล ย่อมมีแต่ความฉิบหาย”
การคบกับคนพาลเป็นสิ่งที่ไม่ดี ถือเป็นการกระทำที่นำพาให้ตนเองเสื่อมจากประโยชน์ทั้งหลายทั้งปวง ทั้งประโยชน์ในโลกนี้ ประโยชน์ในโลกหน้า
น วิสฺสเส อวิสฺสฏฺเฐ วิสฺสฏฺเฐปิ น วิสฺสเส “ไม่ควรไว้ใจในคนไม่คุ้นเคย แม้ในคนคุ้นเคย ก็ไม่ควรไว้ใจ”
ไม่ว่าจะคบหาสมาคมกับใครก็ตาม อย่าเชื่อใจเขาจนเกินไป เพื่อนอาจหักหลังเพื่อนก็เป็นได้ ลูกน้องอาจหักหลังเจ้านายก็เป็นได้