อติสีตํ อติอุณฺหํ อติสายมิทํ อหุ อิติ วิสฺสฏฺฐกมฺมนฺเต อตฺถา อจฺเจนฺติ มาณเว.

อติสีตํ อติอุณฺหํ            อติสายมิทํ อหุ
อิติ วิสฺสฏฺฐกมฺมนฺเต     อตฺถา อจฺเจนฺติ มาณเว.

ประโยชน์ทั้งหลาย ย่อมล่วงเลยคนผู้ทอดทิ้งการงาน ด้วยอ้างว่า หนาวนัก ร้อนนัก เย็นเสียแล้ว.

(พุทฺธ) ที.ปาฏิ. 11/199.

ประโยชน์ คือ ความสุข ความเจริญ และผลอันดีทั้งหลายที่เกิดขึ้นจากการประกอบการงานอย่างถูกต้อง ทั้งทางโลกและทางธรรม โดยไม่ก่อให้เกิดความเดือดร้อนแก่ตนเองและผู้อื่น ประโยชน์เช่นนี้จึงเป็นสิ่งที่ผู้มีปัญญาพึงแสวงหาและรักษาไว้ เพื่อให้ชีวิตดำเนินไปอย่างราบรื่นและมีคุณค่าอย่างแท้จริง

การงานทางโลก หมายถึง การประกอบสัมมาชีพอันสุจริต ไม่เบียดเบียนผู้อื่น และไม่ขัดต่อศีลธรรมจรรยา ซึ่งฆราวาสผู้ครองเรือนทั้งหลายต่างดิ้นรนขวนขวายเพื่อให้ได้มาซึ่งผลตอบแทนที่ตนปรารถนา ทั้งยศ ตำแหน่ง และทรัพย์สินเงินทอง สิ่งเหล่านี้เมื่อได้มาโดยชอบธรรมย่อมนำมาซึ่งความสุข ความมั่นคง และความอยู่ดีกินดี

นอกจากความมั่นคงทางทรัพย์สินแล้ว การงานทางโลกยังมีผลต่อเกียรติยศและชื่อเสียงของผู้ประกอบการงาน ผู้ที่ทำหน้าที่ด้วยความซื่อสัตย์และความสามารถย่อมได้รับความไว้วางใจจากผู้อื่น ซึ่งเป็นทุนสำคัญในการดำเนินชีวิตและการสร้างความสัมพันธ์ที่ดีในสังคม

การงานทางธรรม หมายถึง การปฏิบัติบำเพ็ญสมถกรรมฐานและวิปัสสนากรรมฐาน อันเป็นการฝึกจิตให้สงบและเกิดปัญญา เพื่อทำที่สุดแห่งทุกข์ มุ่งไปสู่สุขอันสูงสุด คือ พระนิพพาน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงเป็นแบบอย่างอันสูงสุดในด้านการงานทางธรรม เพราะพระองค์ได้ทรงบำเพ็ญบารมีมาอย่างยาวนานนับอสงไขยกัป จนได้ตรัสรู้และนำพระธรรมคำสอนมาเผยแผ่ เพื่อให้เหล่าสาวกทั้งหลายได้รู้และปฏิบัติตาม จนสามารถหลุดพ้นจากทุกข์ได้เช่นเดียวกัน

ทั้งการงานทางโลกและการงานทางธรรมจะบังเกิดประโยชน์ได้นั้น ต้องอาศัยความขยันหมั่นเพียรและความอดทนเป็นหลักสำคัญ ผู้ที่มีวิริยะย่อมไม่ทอดทิ้งภาระหน้าที่ และปฏิบัติอย่างสม่ำเสมอโดยไม่ย่อท้อต่อความเหน็ดเหนื่อย

ความอดทนคือคุณสมบัติที่จะช่วยให้ผู้ปฏิบัติผ่านพ้นอุปสรรคทั้งหลายที่ขัดขวางการงาน ไม่ว่าจะเป็นความยากลำบากในขั้นแรก หรือความไม่สมบูรณ์ของผลลัพธ์ในระยะแรก ผู้มีขันติย่อมมีกำลังใจสู้ต่อไปจนงานนั้นสำเร็จสมบูรณ์

เมื่อวิริยะและขันติประกอบกัน การงานทั้งทางโลกและทางธรรมย่อมสัมฤทธิ์ผลอย่างแน่นอน ผลที่ได้รับไม่เพียงแต่เกิดประโยชน์แก่ตนเองเท่านั้น แต่ยังแผ่ขยายไปสู่ครอบครัว สังคม และผู้คนรอบข้างอีกด้วย

ตรงกันข้าม บุคคลผู้เกียจคร้านมักหาข้ออ้างเพื่อเลี่ยงการประกอบการงานที่ควรกระทำ เช่น อ้างว่าอากาศร้อนเกินไป หนาวเกินไป หรือยังไม่พร้อม จึงปล่อยเวลาให้ล่วงไปโดยเปล่าประโยชน์ โดยไม่สร้างคุณค่าใด ๆ ให้เกิดขึ้น

การผลาญเวลาโดยไม่ประกอบการงานเปรียบเสมือนการทิ้งทรัพย์อันมีค่าให้สูญเปล่า เพราะเวลาที่ผ่านไปไม่อาจย้อนกลับมาได้ และไม่มีสิ่งใดสามารถซื้อเวลาที่เสียไปคืนมาได้ ดังนั้น ผู้มีปัญญาจึงรู้จักใช้เวลาทุกขณะให้เกิดประโยชน์สูงสุด

ชีวิตของผู้เกียจคร้านจึงเป็นชีวิตที่สูญเปล่า ไม่ต่างจากสตรีผู้เป็นหมันซึ่งไม่สามารถให้กำเนิดบุตรได้ แม้จะมีร่างกายครบถ้วน แต่ขาดคุณสมบัติสำคัญที่จะสร้างผลสืบต่อให้เกิดขึ้นในภายภาคหน้า

ดังนั้น ผู้ที่ปรารถนาประโยชน์ทั้งทางโลกและทางธรรมพึงระลึกเสมอว่า ความเพียรและความอดทนเป็นรากฐานแห่งความสำเร็จ เมื่อมีสองสิ่งนี้ประกอบกับความถูกต้องของการงานแล้ว ย่อมบังเกิดผลอันเป็นประโยชน์อย่างแท้จริง ทั้งแก่ตนเองและแก่สรรพสัตว์ทั้งหลาย.