อุฏฺฐานวโต สตีมโต สุจิกมฺมสฺส นิสมฺมการิโน
สญฺญตสฺส จ ธมฺมชีวิโน อปฺปมตฺตสฺส ยโสภิวฑฺฒติ.
ยศย่อมเจริญ แก่ผู้มีความหมั่น มีสติ มีการงานสะอาด
ใคร่ครวญแล้วทำ ระวังดีแล้ว เป็นอยู่โดยธรรม และไม่ประมาท.
(พุทฺธ) ขุ. ธ. ๒๕/๑๘.
แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๒ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน แต่จะซ้ำคัมภีร์ได้ ไม่ห้าม สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้ติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.
ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๓ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป
เว็บไซต์ สถานีธรรม แต่งเป็นตัวอย่าง
อุฏฺฐานวโต สติมโต สุจิกมฺมสฺส นิสมฺมการิโน
สญฺญตสฺส จ ธมฺมชีวิโน อปฺปมตฺตสฺส ยโสภิวฑฺฒติ.
ยศย่อมเจริญ แก่ผู้มีความหมั่น มีสติ มีการงานสะอาด
ใคร่ครวญแล้วทำ ระวังดีแล้ว เป็นอยู่โดยธรรม และไม่ประมาท.
บัดนี้ จักได้อธิบายขยายเนื้อความแห่งกระทู้ธรรมภาษิตที่ได้ลิขิตไว้ ณ เบื้องต้น พอเป็นแนวทางแห่งการศึกษาและประพฤติปฏิบัติ สำหรับผู้สนใจในทางธรรมเป็นลำดับสืบต่อไป
ยศและเกียรติเป็นสิ่งที่ผู้คนต่างแสวงหา แต่ไม่ใช่ทุกคนที่จะได้รับยศและเกียรตินั้น การที่บุคคลจะได้ยศและเป็นที่เคารพนับถือของบุคคลอื่น จำเป็นต้องมีความขยันหมั่นเพียร ความเพียรพยายามเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยให้บุคคลสามารถพัฒนาตนเองและสร้างคุณค่าให้กับตนเองได้ การไม่หยุดยั้งในการเรียนรู้และพัฒนาทักษะเป็นการสร้างรากฐานที่มั่นคงสำหรับอนาคต ซึ่งในที่สุดก็จะนำไปสู่ความสำเร็จและยศที่ยิ่งใหญ่
การมีสติเป็นสิ่งสำคัญที่ไม่ควรมองข้าม ผู้ที่มีสติรู้จักคิดและทำอย่างมีเหตุผล จะมีความสามารถในการตัดสินใจที่ถูกต้องและหลีกเลี่ยงข้อผิดพลาด สติทำให้บุคคลสามารถเผชิญหน้ากับปัญหาและอุปสรรคต่าง ๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งส่งผลให้การงานทุกอย่างที่ทำมีคุณภาพ
การทำงานด้วยความใสสะอาดทั้งในด้านกายภาพและจิตใจเป็นอีกปัจจัยหนึ่งที่นำไปสู่ความสำเร็จ งานที่สะอาดหมายถึงการทำงานโดยไม่ทุจริตหรือเอาเปรียบและเบียดเบียนผู้อื่น การมีจิตใจที่ใสสะอาดและความซื่อสัตย์ทำให้บุคคลนั้นได้รับความไว้วางใจจากผู้อื่น ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญในการสร้างยศและเกียรติในระยะยาว
ก่อนที่จะลงมือทำสิ่งใด การใคร่ครวญและพิจารณาอย่างรอบคอบเป็นสิ่งที่ขาดไม่ได้ การพิจารณาถึงผลกระทบและความเป็นไปได้ของการกระทำช่วยให้บุคคลสามารถวางแผนและเตรียมตัวอย่างดี ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงและเพิ่มโอกาสในการประสบความสำเร็จ
การเป็นอยู่โดยธรรมและไม่ประมาทเป็นหลักการที่สำคัญอีกอย่างหนึ่งในการทำงานและการดำรงชีวิต การดำรงชีวิตโดยธรรมและไม่เบียดเบียนผู้อื่นทำให้บุคคลนั้นมีความสุขและความเจริญก้าวหน้า และการไม่ประมาทในการดำเนินชีวิตและการประกิบกิจทั้งปวง ช่วยป้องกันความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นจากการกระทำที่ไม่รอบคอบ
ยศและเกียรติย่อมเจริญแก่บุคคลผู้มีคุณสมบัติดังที่ได้กล่าวแล้วข้างต้นนั้น เพราะบุคคลนั้นเป็นผู้เหมาะสมที่จะได้รับยศที่สูง มีหน้ามีหน้าในสังคม เช่น การรับราชการในตำแหน่งที่สูงและมียศที่สูง มีหน้าที่ในการปกครอง หรือหน้าที่ใด ๆ อันทรงเกียรติในทางราชการ สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่มาในขุททกนิกาย ชาดก มหานิบาต ว่า
อุฏฺฐาตา กมฺมเธยฺเยสุ อปฺปมตฺโต วิจกฺขโณ
สุสํวิหิตกมฺมนฺโต ส ราชวสตึ วเส.
ผู้หมั่นในการงาน ไม่ประมาท เป็นผู้รอบคอบ
จัดการงานเรียบร้อย จึงควรอยู่ในราชการ
การทำงานราชการเป็นงานที่ต้องการความรับผิดชอบสูงและมีความสำคัญต่อบ้านเมือง การที่จะได้เป็นส่วนหนึ่งในระบบราชการนั้น ไม่ใช่เพียงแค่มีความรู้ความสามารถเท่านั้น แต่ยังต้องมีคุณสมบัติที่สำคัญอย่างการหมั่นเพียรในการทำงาน บุคคลที่ขยันหมั่นเพียร มุ่งมั่นทำหน้าที่ของตนอย่างเต็มที่ ย่อมมีโอกาสในการก้าวหน้าและได้รับความไว้วางใจในราชการมากขึ้น เพราะความขยันทำให้เกิดผลงานที่ดีและต่อเนื่อง ซึ่งเป็นคุณสมบัติที่ราชการต้องการ
นอกจากความหมั่นเพียรแล้ว การไม่ประมาทในการทำงานก็เป็นสิ่งสำคัญ ผู้ที่ไม่ประมาทคือผู้ที่เตรียมตัวและวางแผนงานอย่างรอบคอบ ไม่ว่าจะเผชิญกับสถานการณ์ใด ๆ ก็ตาม การไม่ประมาททำให้สามารถรับมือกับปัญหาที่เกิดขึ้นได้อย่างมีประสิทธิภาพ และป้องกันความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นจากการละเลยหน้าที่ได้เป็นอย่างดี
ความรอบคอบเป็นคุณสมบัติที่ขาดไม่ได้สำหรับผู้ที่ต้องการประสบความสำเร็จในราชการ การคิดวิเคราะห์อย่างละเอียดก่อนลงมือทำ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องเล็กหรือใหญ่ ช่วยให้การตัดสินใจมีความแม่นยำและเป็นประโยชน์ การพิจารณาอย่างรอบคอบยังช่วยป้องกันข้อผิดพลาด และทำให้การทำงานเป็นไปอย่างราบรื่น
การจัดการงานอย่างเรียบร้อยเป็นสิ่งที่สอดคล้องกับการเป็นผู้ที่มีระเบียบวินัย ซึ่งเป็นอีกหนึ่งคุณสมบัติที่สำคัญในการทำงานราชการ การมีระเบียบในการทำงานทำให้สามารถติดตามผลและปรับปรุงงานได้อย่างต่อเนื่อง นอกจากนี้ยังสร้างความมั่นใจให้กับผู้ร่วมงานและผู้บังคับบัญชาว่าทุกสิ่งที่ได้รับมอบหมายจะถูกทำอย่างเต็มที่และเป็นระบบ
ผู้ที่มีความรอบคอบและจัดการงานอย่างเรียบร้อยมักเป็นผู้ที่ได้รับความไว้วางใจให้รับผิดชอบในหน้าที่สำคัญ ความไว้วางใจนี้ไม่ได้มาเพราะโชคชะตา แต่เกิดจากการที่บุคคลนั้นมีคุณสมบัติและทำงานด้วยความตั้งใจจริง การเป็นผู้ที่รอบคอบและจัดการงานได้ดีทำให้มีโอกาสก้าวหน้าและได้รับการสนับสนุนในหน้าที่ราชการ
ดังนั้น ผู้ที่หมั่นเพียรในการงาน ไม่ประมาท มีความรอบคอบ และสามารถจัดการงานได้เรียบร้อย ย่อมเหมาะสมที่จะอยู่ในราชการ การมีคุณสมบัติเหล่านี้ไม่เพียงแต่ทำให้ตนเองประสบความสำเร็จ แต่ยังเป็นการทำให้สังคมได้รับประโยชน์จากการทำงานที่มีคุณภาพอีกด้วย เมื่อบุคคลนั้น ๆ ได้ยศใหญ่อันเป็นที่เชิดหน้าชูตาในสังคมแล้ว พึงทำตนให้เป็นผู้ประกอบด้วยศรัทธาและศีล จึงจะสามารถรักษายศนั้นไว้ได้ และเป็นที่เคารพนับถือของคนทั้งหลาย สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่มาในขุททกนิกาย ธรรมบท ว่า
สทฺโธ สีเลน สมฺปนฺโน ยโสโภคสมปฺปิโต
ยํ ยํ ปเทสํ ภชติ ตตฺถ ตตฺเถว ปูชิโต.
ผู้มีศรัทธา ประกอบด้วยศีล เพียบพร้อมด้วยยศและโภคะ
จะไปสู่ถิ่นใด ๆ ก็มีคนบูชาในถิ่นนั้น ๆ
ศรัทธาเป็นรากฐานสำคัญของการดำเนินชีวิต ผู้ที่มีศรัทธามั่นคง มักจะมีจิตใจที่เข้มแข็งและมั่นคง ศรัทธาทำให้บุคคลมีทิศทางในชีวิตและสามารถตัดสินใจในสิ่งที่ถูกต้องได้อย่างมั่นใจ ความศรัทธานี้ไม่เพียงแต่สร้างความเข้มแข็งในตัวเอง แต่ยังทำให้คนรอบข้างเชื่อมั่นและเคารพในบุคคลนั้นด้วย
การประกอบด้วยศีลเป็นสิ่งที่ทำให้บุคคลมีความสงบและเป็นที่ยอมรับในสังคม การรักษาศีลและปฏิบัติตนตามหลักศีลธรรมทำให้จิตใจบริสุทธิ์และมีความสงบ บุคคลที่มีศีลเป็นที่ยอมรับในทุกที่ ไม่ว่าจะอยู่ในสถานการณ์ใด ๆ การดำเนินชีวิตด้วยความสุจริตและยึดถือหลักศีลธรรมทำให้บุคคลนั้นได้รับความนับถือและความไว้วางใจจากผู้อื่น
เมื่อบุคคลมีศรัทธาและศีลที่มั่นคง ยศและโภคะหรือทรัพย์สินก็จะตามมาเอง ยศเป็นเครื่องหมายของความสำเร็จและความยอมรับในสังคม ในขณะที่โภคะเป็นสิ่งที่สร้างความมั่นคงทางเศรษฐกิจ ทั้งสองอย่างนี้ทำให้บุคคลสามารถดำเนินชีวิตได้อย่างมีความสุขและมีความเป็นอยู่ที่ดี ซึ่งเป็นผลมาจากการมีศรัทธาและการปฏิบัติตามหลักศีลธรรม
บุคคลที่มีศรัทธาและศีลอีกทั้งเพียบพร้อมด้วยยศและโภคะ ไม่ว่าจะไปสู่ถิ่นใด ก็จะได้รับการต้อนรับและเคารพในถิ่นนั้น ๆ การมีศีลและศรัทธาเป็นสิ่งที่ทำให้บุคคลได้รับความเคารพและการยอมรับจากผู้อื่น ไม่ว่าจะอยู่ในที่ใด ความดีและความสุจริตที่มาจากภายในจะส่องสว่างและดึงดูดความนับถือจากคนรอบข้าง
นอกจากนี้ ความสำเร็จและความมั่งคั่งไม่ได้มาจากการแสวงหาภายนอกเพียงอย่างเดียว แต่เป็นผลของการมีศรัทธาในสิ่งที่ดีและการดำเนินชีวิตตามหลักศีลธรรม เมื่อบุคคลมีคุณธรรมเป็นที่ตั้ง ความเจริญรุ่งเรืองจะตามมาเอง ความเคารพและความนับถือจากผู้อื่นก็จะมาพร้อมกัน
ดังนั้น ผู้ที่มีศรัทธา ประกอบด้วยศีล และเพียบพร้อมด้วยยศและโภคะ ย่อมจะเป็นบุคคลที่ได้รับการบูชาและยอมรับในทุกถิ่นที่เขาไป ความดีและคุณธรรมที่บุคคลนั้นสะสมไว้นั้นเองที่จะเป็นสิ่งที่ส่องสว่างและนำพาให้ได้รับความเคารพและการยอมรับอย่างแท้จริงในทุกสถานที่
สรุปความว่า บุคคลที่มีความขยันหมั่นเพียรในการทำงานและยึดมั่นในศีลธรรม มักจะประสบความสำเร็จในชีวิต การขยันหมั่นเพียรทำให้เขาสามารถก้าวผ่านอุปสรรคและสร้างผลงานที่เป็นประโยชน์ต่อสังคม ในขณะที่การมีศีลธรรมช่วยให้เขาดำเนินชีวิตอย่างสุจริตและเป็นแบบอย่างที่ดีให้กับผู้อื่น
เมื่อบุคคลเหล่านี้ทำงานอย่างมุ่งมั่นและยึดถือในหลักศีลธรรม ยศและเกียรติก็จะตามมาเอง ยศเป็นสัญลักษณ์ของความสำเร็จที่ได้รับการยอมรับจากสังคม ในขณะที่เกียรติคือการยอมรับในคุณงามความดีและความซื่อสัตย์ที่บุคคลนั้นสะสมมา
บุคคลผู้เพียบพร้อมด้วยยศและเกียรติที่มาจากความขยันและศีลธรรม ย่อมเป็นที่เคารพนับถือของคนทั้งหลาย ความดีที่เขาปฏิบัติเป็นสิ่งที่สร้างความน่าเชื่อถือและไว้วางใจ ทำให้เขาเป็นที่ยอมรับและได้รับความเคารพจากผู้คนในทุกที่ที่เขาไป สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่ยกขึ้นเป็นนิกเขปบท ณ เบื้องตนว่า
อุฏฺฐานวโต สตีมโต สุจิกมฺมสฺส นิสมฺมการิโน
สญฺญตสฺส จ ธมฺมชีวิโน อปฺปมตฺตสฺส ยโสภิวฑฺฒติ.
ยศย่อมเจริญ แก่ผู้มีความหมั่น มีสติ มีการงานสะอาด
ใคร่ครวญแล้วทำ ระวังดีแล้ว เป็นอยู่โดยธรรม และไม่ประมาท.
ซึ่งมีอรรถาธิบายดังได้บรรยายมาแล้ว ด้วยประการฉะนี้.