พฺรหฺมาติ มาตาปิตโร ปุพฺพาจริยาติ วุจฺจเร
อาหุเนยฺยา จ ปุตตานํ ปชาย อนุกมฺปกา.
มารดาบิดา ท่านว่าเป็นพรหม เป็นบุรพาจารย์ เป็นที่นับถือของบุตร
และเป็นผู้อนุเคราะห์บุตร.
(โสณโพธิสตฺต) ขุ.ชา.สตฺตติ. ๒๗/๖๖.
แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๒ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน แต่จะซ้ำคัมภีร์ได้ ไม่ห้าม สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้ติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.
ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๓ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป
เว็บไซต์ สถานีธรรม แต่งเป็นตัวอย่าง
พฺรหฺมาติ มาตาปิตโร ปุพฺพาจริยาติ วุจฺจเร
อาหุเนยฺยา จ ปุตตานํ ปชาย อนุกมฺปกา.
มารดาบิดา ท่านว่าเป็นพรหม เป็นบุรพาจารย์ เป็นที่นับถือของบุตร
และเป็นผู้อนุเคราะห์บุตร.
บัดนี้ จักได้อธิบายขยายเนื้อความแห่งกระทู้ธรรมภาษิตที่ได้ลิขิตไว้ ณ เบื้องต้น พอเป็นแนวทางแห่งการศึกษาและประพฤติปฏิบัติ สำหรับผู้สนใจในทางธรรมเป็นลำดับสืบต่อไป
มารดาบิดาเปรียบเหมือนพรหม เพราะท่านทั้งสองมีบทบาทสำคัญในการเลี้ยงดูลูกด้วยหลักพรหมวิหาร ๔ ซึ่งประกอบด้วย เมตตา กรุณา มุทิตา และอุเบกขา การที่พ่อแม่แสดงความรักและความเมตตาแก่ลูกโดยไม่มีเงื่อนไขนั้น ถือเป็นการแสดงออกถึงเมตตาที่ลึกซึ้ง การเอาใจใส่และคอยช่วยเหลือลูกเมื่อเกิดปัญหา เป็นการแสดงออกถึงกรุณา การยินดีในความสำเร็จของลูกเป็นการแสดงออกถึงมุทิตา และการให้ความเสมอภาคกับลูกทุกคนเป็นการแสดงออกถึงอุเบกขา หลักพรหมวิหาร ๔ นี้เองที่ทำให้พ่อแม่เป็นเสมือนพรหมในชีวิตของลูก
นอกจากการเลี้ยงดูด้วยพรหมวิหาร ๔ แล้ว มารดาบิดายังเป็นอาจารย์คนแรกของลูกอีกด้วย ท่านเป็นผู้ที่เริ่มต้นสอนสิ่งต่าง ๆ ให้กับลูก ตั้งแต่เรื่องเล็ก ๆ อย่างการสอนให้พูด สอนให้เดิน สอนให้นั่ง ท่านยังคอยสอนให้ลูกเข้าใจโลก เรียนรู้วิธีการใช้ชีวิต และแนะนำให้ลูกเป็นคนดีมีคุณธรรม การที่พ่อแม่เป็นอาจารย์คนแรกนั้น ทำให้ลูกได้รับการเรียนรู้จากผู้ที่รู้จักและรักเรามากที่สุด
มารดาบิดาเป็นผู้ที่คอยเลี้ยงดู ช่วยเหลือ และสนับสนุนลูกในทุก ๆ ด้าน มารดาบิดาไม่เพียงแค่ให้กำเนิด แต่ยังเป็นผู้ที่คอยให้คำปรึกษา ช่วยเหลือในยามที่ลูกประสบปัญหา และคอยส่งเสริมให้ลูกสามารถเติบโตและพัฒนาตนเองในทางที่ดี ท่านทั้งสองเป็นกำลังใจและแรงสนับสนุนสำคัญที่ทำให้ลูกสามารถเผชิญกับอุปสรรคในชีวิตได้อย่างมั่นใจ
ดังนั้น มารดาบิดาจึงเป็นผู้ที่ลูกควรเคารพนับถือและบูชาในฐานะผู้ที่มีคุณูปการสูงสุดในชีวิต การเคารพพ่อแม่ไม่เพียงแต่เป็นการตอบแทนบุญคุณที่ท่านเลี้ยงดู แต่ยังเป็นการแสดงออกถึงความกตัญญูกตเวทีที่ลูกควรมีต่อผู้ให้กำเนิด การแสดงความกตัญญูนั้นสามารถทำได้หลายรูปแบบ ทั้งการดูแลเอาใจใส่ท่านในยามแก่เฒ่า หรือการทำให้ท่านภาคภูมิใจในความสำเร็จ
การเคารพและบูชามารดาบิดาเป็นสิ่งที่สำคัญในวัฒนธรรมและศาสนาของเรา ศาสนาพุทธถือว่าการบูชามารดาบิดาเป็นการบูชาสูงสุด เพราะพ่อแม่คือพระในบ้านที่ลูกควรเคารพบูชาในทุก ๆ วัน การแสดงความกตัญญูต่อพ่อแม่ไม่เพียงแต่จะนำความสุขมาให้แก่ท่าน แต่ยังเป็นการสร้างบุญกุศลที่ยิ่งใหญ่สำหรับลูกอีกด้วย
ดังนั้น การเคารพและบูชามารดาบิดาเป็นสิ่งที่ลูกทุกคนควรตระหนักถึง และพยายามปฏิบัติอย่างสม่ำเสมอ ไม่ว่าจะในวัยใด การแสดงออกถึงความกตัญญูกตเวทีนั้นไม่เพียงแต่จะทำให้พ่อแม่มีความสุข แต่ยังเป็นการสร้างความเจริญรุ่งเรืองให้กับชีวิตของลูกเองในทุก ๆ ด้านอีกด้วย เพราะความกตัญญูกตเวที เป็นคุณธรรมอย่างหนึ่งที่ทำให้บุคคลมีความสุขและความเจริญ สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่มาในขุททกนิกาย ชาดก สัตตกนิบาต ว่า
โย ปุพฺเพ กตกลฺยาโณ กตตฺโถ มนุพุชฺฌติ
อตฺถา ตสฺส ปวฑฺฒนฺติ เย โหนฺติ อภิปตฺถิตา.
ผู้ใด อันผู้อื่นทำความดี ทำประโยชน์ให้ในกาลก่อน ย่อมสำนึก
(คุณของเขา) ได้ ประโยชน์ที่ผู้นั้นปรารถนาย่อมเจริญ.
มารดาบิดาเป็นผู้มีพระคุณอันยิ่งใหญ่สำหรับลูก เพราะท่านเป็นผู้ที่ให้กำเนิดและเลี้ยงดูเราจนเติบโต ในทุก ๆ ช่วงของชีวิต ลูกได้รับการดูแลเอาใจใส่จากพ่อแม่ ทั้งในเรื่องของการให้ความรัก ความอบอุ่น และการให้คำปรึกษาในยามที่ลูกต้องการ พ่อแม่ยังคอยเฝ้าดูลูกเติบโตด้วยความห่วงใยและคอยสนับสนุนให้ลูกก้าวไปข้างหน้าอย่างมั่นใจ พระคุณอันยิ่งใหญ่นี้จึงเป็นสิ่งที่ลูกไม่อาจลืมเลือนได้
การเลี้ยงดูลูกจนเติบโตไม่ใช่เพียงแค่การให้สิ่งของหรือทรัพย์สินเท่านั้น แต่มารดาบิดายังทุ่มเททั้งแรงกายแรงใจในการปลูกฝังคุณธรรมและจริยธรรมให้กับลูก การสอนให้ลูกเป็นคนดีและมีความรับผิดชอบต่อสังคม เป็นอีกหนึ่งในหน้าที่สำคัญของพ่อแม่ ท่านคอยสอนให้ลูกเข้าใจถึงคุณค่าของความซื่อสัตย์ ความอดทน และการทำงานอย่างมีวินัย ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญในการดำเนินชีวิต
มารดาบิดายังเป็นผู้ที่คอยสนับสนุนลูกในทุก ๆ ด้าน ไม่ว่าจะเป็นด้านการศึกษา การงาน หรือแม้กระทั่งในยามที่ลูกต้องการกำลังใจ ท่านเป็นที่พึ่งพิงและเป็นแรงบันดาลใจให้ลูกได้มุ่งมั่นทำตามความฝันและความหวังของตนเอง การที่พ่อแม่คอยให้การสนับสนุนในทุกช่วงเวลานี้ ทำให้ลูกมีความมั่นใจและกล้าที่จะเผชิญกับอุปสรรคต่าง ๆ ที่เข้ามาในชีวิต
ลูกที่มีความกตัญญูกตเวที ย่อมสามารถระลึกถึงบุญคุณของมารดาบิดาได้เสมอ การแสดงความกตัญญูนี้สามารถทำได้หลายรูปแบบ เช่น การดูแลเอาใจใส่ท่านในยามแก่เฒ่า การแสดงความรักและความห่วงใย หรือแม้กระทั่งการทำให้ท่านภูมิใจในความสำเร็จของเรา การระลึกถึงพระคุณของพ่อแม่อยู่เสมอเป็นสิ่งที่สำคัญและควรปฏิบัติอย่างสม่ำเสมอ
การตอบแทนบุญคุณของมารดาบิดานั้น เป็นการแสดงถึงความกตัญญูกตเวทีที่ลูกควรมีต่อผู้ให้กำเนิด การทำบุญกุศลและการปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ ไม่เพียงแต่จะทำให้พ่อแม่มีความสุข แต่ยังเป็นการสร้างบุญกุศลให้กับตนเอง การตอบแทนบุญคุณเช่นนี้ ย่อมนำมาซึ่งความสุข ความเจริญก้าวหน้า และความสำเร็จในทุก ๆ ด้านของชีวิต
ดังนั้น ลูกทุกคนควรตระหนักถึงความสำคัญของการแสดงความกตัญญูกตเวทีต่อมารดาบิดา และพยายามปฏิบัติตนให้สมกับที่ได้รับความรักและการดูแลจากท่าน การระลึกถึงพระคุณของพ่อแม่และตอบแทนบุญคุณท่านด้วยความดี ย่อมนำมาซึ่งความสุขและความเจริญในชีวิตอย่างแท้จริง การกตัญญูกตเวทีต่อมารดาบิดานั้น ถือเป็นการบำเพ็ญบุญใหญ่ที่ผู้เป็นลูกสามารถทำได้ง่ายแต่มีอานิสงส์ที่ยิ่งใหญ่ เมื่อผู้เป็นลูกสั่งสมบุญด้วยการกตัญญูกตเวทีต่อมารดาบิดาอยู่เช่นนี้ ย่อมจะได้รับความสุขและความเจริญทั้งในโลกนี้และโลกหน้า สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่มาในขุททกนิกาย ธรรมบท ว่า
อิธ นนฺทติ เปจฺจ นนฺทติ กตปุญฺโญ อุภยตฺถ นนฺทติ
ปุญฺญํ เม กตนฺติ นนฺทติ ภิยฺโย นนฺทติ สุคตึ คโต.
ผู้ทำบุญแล้ว ย่อมยินดีในโลกนี้ ละไปแล้วย่อมยินดี
ชื่อว่าย่อมยินดีในโลกทั้งสอง เขาย่อมยินดีว่าเราทำบุญไว้แล้ว
ไปสู่สุคติ ย่อมยินดียิ่งขึ้น.
บุคคลผู้บำเพ็ญบุญอย่างสม่ำเสมอ ย่อมได้รับผลดีในทุกด้านของชีวิต การบำเพ็ญบุญนี้ไม่ได้หมายถึงเพียงการทำบุญในรูปแบบทางศาสนาเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการปฏิบัติหน้าที่ด้วยความดีและความกตัญญูต่อผู้มีพระคุณ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ลูกที่บำเพ็ญบุญด้วยการกตัญญูกตเวทีต่อมารดาบิดา ถือเป็นการบำเพ็ญบุญที่ยิ่งใหญ่และมีความสำคัญอย่างยิ่ง
การที่ลูกแสดงความกตัญญูกตเวทีต่อพ่อแม่ ไม่เพียงแต่จะนำความแช่มชื่นใจและความสุขมาให้แก่พ่อแม่เท่านั้น แต่ยังทำให้ลูกมีจิตใจที่ผ่องใส การที่เราสำนึกในบุญคุณของพ่อแม่และตอบแทนด้วยความรักและการดูแลเอาใจใส่ ย่อมเป็นการเสริมสร้างความสัมพันธ์ที่ดีในครอบครัวและทำให้เกิดความสุขในชีวิตประจำวัน และยังเป็นการบำเพ็ญบุญใหญ่อีกด้วย
บุคคลที่บำเพ็ญบุญด้วยความกตัญญูนี้ ย่อมได้รับความเจริญและความสำเร็จในหน้าที่การงาน เพราะความกตัญญูเป็นคุณธรรมที่เสริมสร้างจิตใจให้มีพลังบวกและส่งเสริมให้เรามีความมุ่งมั่นในการทำงาน ความสำเร็จที่เกิดขึ้นจากการบำเพ็ญบุญนี้ ย่อมไม่เพียงแค่เกิดขึ้นในโลกนี้เท่านั้น แต่ยังสืบเนื่องไปถึงอนาคตในโลกหน้าอีกด้วย
เมื่อบุคคลที่บำเพ็ญบุญและมีความกตัญญูต่อต่อมารดาบิดาตายจากโลกนี้ไปแล้ว ผลบุญที่สะสมไว้ย่อมเป็นพลังที่นำพาเขาไปสู่สุคติ สุคติในที่นี้หมายถึงสถานที่ที่มีความสุขและความเจริญ เป็นผลจากการบำเพ็ญบุญอย่างสม่ำเสมอในชีวิตที่ผ่านมา การบำเพ็ญบุญอย่างต่อเนื่องนี้ ย่อมทำให้บุคคลนั้นได้พบกับความสุขและความเจริญในภพชาติหน้า
นอกจากนี้ เมื่อเขาไปสู่สุคติแล้ว ผลบุญที่เขาทำไว้ย่อมตามไปอำนวยความสุขความเจริญและความสำเร็จในสุคตินั้นอีก เพราะผลบุญที่เขาได้ทำในชาติก่อนเป็นเสมือนการเตรียมเสบียงสำหรับภพหน้า การบำเพ็ญบุญและความกตัญญูจึงเป็นสิ่งที่ทำให้ชีวิตทั้งในปัจจุบันและอนาคตเต็มไปด้วยความสุขและความเจริญอย่างแท้จริง
ดังนั้น การบำเพ็ญบุญอย่างสม่ำเสมอ โดยเฉพาะการแสดงความกตัญญูกตเวทีต่อมารดาบิดา เป็นสิ่งที่สำคัญและมีคุณค่าอย่างยิ่งในชีวิตของทุกคน การที่เราปฏิบัติดีต่อพ่อแม่ ย่อมไม่เพียงแต่จะนำความสุขและความสำเร็จมาสู่ตัวเราในชาตินี้ แต่ยังเป็นการสร้างผลบุญที่ส่งผลไปถึงภพหน้า ทำให้เรามีความสุขและความเจริญในโลกทั้งสอง คือทั้งในโลกนี้และโลกหน้า
สรุปความว่า มารดาบิดาเป็นผู้มีพระคุณที่ยิ่งใหญ่ต่อบุตรธิดา เพราะท่านทั้งสองคือผู้ให้กำเนิดและเลี้ยงดูลูกมาด้วยความรักและความเสียสละอย่างไม่มีเงื่อนไข ตั้งแต่วันแรกที่เราเกิดมา พ่อแม่เป็นผู้ที่คอยดูแลเอาใจใส่ในทุกเรื่อง ไม่ว่าจะเป็นการเลี้ยงดู การให้การศึกษา หรือการแนะนำสั่งสอนในสิ่งที่ดีงาม ทั้งหมดนี้เกิดจากความรักและความหวังดีที่ท่านมีต่อลูกอย่างแท้จริง
ด้วยพระคุณที่ยิ่งใหญ่นี้ บุตรธิดาจึงควรมีความกตัญญูกตเวทีต่อมารดาบิดา การแสดงความกตัญญูไม่ใช่เพียงแค่คำพูด แต่ต้องประกอบด้วยการกระทำที่แสดงถึงความรัก ความห่วงใย และการตอบแทนบุญคุณท่าน การดูแลเอาใจใส่พ่อแม่ในยามแก่เฒ่า การช่วยเหลือท่านในยามที่ท่านต้องการ รวมถึงการทำให้ท่านภูมิใจในความสำเร็จของเรา ล้วนเป็นวิธีการตอบแทนบุญคุณที่ลูกคนหนึ่งสามารถทำได้
ผลบุญที่เกิดจากความกตัญญูกตเวทีนี้ จะส่งผลให้เรามีความสุขและความเจริญในทุก ๆ ด้านของชีวิต ความกตัญญูเป็นคุณธรรมที่เสริมสร้างความมั่นคงในจิตใจและส่งเสริมให้เรามีความสัมพันธ์ที่ดีในครอบครัวและสังคม ความเจริญก้าวหน้าในหน้าที่การงาน ความสุขในชีวิตส่วนตัว และความสงบสุขในจิตใจ ล้วนเป็นผลพวงจากการที่เราปฏิบัติตนด้วยความกตัญญูต่อพ่อแม่
ดังนั้น การตอบแทนบุญคุณมารดาบิดาให้มากที่สุดเท่าที่ลูกคนหนึ่งจะทำได้ เป็นสิ่งที่ควรปฏิบัติอย่างสม่ำเสมอ ไม่ว่าจะเป็นในยามที่ท่านยังอยู่กับเราหรือในยามที่ท่านล่วงลับไปแล้ว เราควรแสดงความกตัญญูต่อมารดาบิดาด้วยความจริงใจและความพยายามอย่างเต็มที่ เพราะท่านเป็นเสมือนพระพรหมสำหรับเรา เป็นอาจารย์คนแรกของเรา เป็นผู้ที่เลี้ยงดูเรามาตั้งแต่เล็กตนโต ท่านจึงเป็นผู้ที่เราควรเคารพบูชาอย่างสูงสุด สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่ยกขึ้นเป็นนิกเขปบท ณ เบื้องตนว่า
พฺรหฺมาติ มาตาปิตโร ปุพฺพาจริยาติ วุจฺจเร
อาหุเนยฺยา จ ปุตตานํ ปชาย อนุกมฺปกา.
มารดาบิดา ท่านว่าเป็นพรหม เป็นบุรพาจารย์ เป็นที่นับถือของบุตร
และเป็นผู้อนุเคราะห์บุตร.
ซึ่งมีอรรถาธิบายดังได้บรรยายมาแล้ว ด้วยประการฉะนี้.