กระทู้ธรรม นักธรรมชั้นโท พ.ศ. ๒๕๔๘
ยมฺหิ กิจฺจํ ตทปวิทฺธํ อกิจฺจํ ปน กยีรติ
อุนฺนฬานํ ปมตฺตานํ เตสํ วฑฺฒนฺติ อาสวา. "คนทอดทิ้งกิจที่ควรทำ ไปทำกิจที่ไม่ควรทำ เมื่อเขาถือตัว มัวประมาท อาสวะย่อมเจริญ."
แนวข้อสอบนักธรรมและธรรมศึกษา รวมข้อสอบเก่านักธรรมและธรรมศึกษา พร้อมเฉลยทุกระดับ ทั้งนักธรรมชั้นตรี โท และเอก และธรรมศึกษาชั้นตรี โท เอก สำหรับอ่านทบทวนความรู้ ศึกษาแนวข้อสอบ ก่อนสอบธรรมสนามหลวงทุกระดับชั้น
ยมฺหิ กิจฺจํ ตทปวิทฺธํ อกิจฺจํ ปน กยีรติ
อุนฺนฬานํ ปมตฺตานํ เตสํ วฑฺฒนฺติ อาสวา. "คนทอดทิ้งกิจที่ควรทำ ไปทำกิจที่ไม่ควรทำ เมื่อเขาถือตัว มัวประมาท อาสวะย่อมเจริญ."
กลฺยาณิเมว มุญฺเจยฺย น หิ มุญฺเจยฺย ปาปิกํ
โมกฺโข กลฺยาณิยา สาธุ มุตฺวา ตปฺปติ ปาปิกํ.
"พึงเปล่งวาจางามเท่านั้น ไม่พึงเปล่งวาจาชั่วเลย การเปล่งวาจางาม ยังประโยชน์ให้สำเร็จ คนเปล่งวาจาชั่วย่อมเดือดร้อน."
ชีวเตวาปิ สปฺปญฺโญ อปิ วิตฺตปริกฺขยา
ปญฺญาย จ อลาเภน วิตฺตวาปิ น ชีวติ.
"ถึงสิ้นทรัพย์ ผู้มีปัญญาก็เป็นอยู่ได้, แต่อับปัญญา แม้มีทรัพย์ ก็เป็นอยู่ไม่ได้. "
ปูติมจฺฉํ กุสคฺเคน โย นโร อุปนยฺหติ
กุสาปิ ปูติ วายนฺติ เอวํ พาลูปเสวนา
"คนห่อปลาเน่าด้วยใบหญ้าคา แม้หญ้าคาก็พลอยเหม็นเน่าไปด้วยฉันใด การคบกับคนพาลก็ฉันนั้น."
ความอดทน (ขันติ) หมายถึง การมีความสามารถในการอดกลั้นต่อสภาพแวดล้อมหรือสถานการณ์ที่ยากลำบาก ไม่ว่าจะเป็นความยากลำบากทางร่างกายหรือจิตใจ หรือการเผชิญกับสิ่งที่ไม่พึงประสงค์โดยไม่ตอบสนองออกมาในทางลบ
บุญเป็นสาเหตุแห่งความสุขที่สำคัญอย่างยิ่งในชีวิตของมนุษย์ บุญคือการกระทำความดีที่ส่งผลให้จิตใจผ่องใสและบริสุทธิ์ การทำบุญเป็นการสร้างเหตุแห่งความสุขภายในใจ เพราะเมื่อเราทำบุญแล้ว จิตใจจะได้รับความปีติและความสงบ การทำบุญจึงเป็นการหล่อเลี้ยงจิตใจด้วยพลังแห่งความดี ความบริสุทธิ์ และความกรุณาต่อผู้อื่น ซึ่งทั้งหมดนี้เป็นที่มาของความสุขที่แท้จริงที่เกิดขึ้นในใจของผู้กระทำ
บาปหมายถึงการกระทำที่เป็นการผิดศีลธรรม หรือเป็นการละเมิดหลักธรรมที่ทำให้เกิดผลเสียทั้งต่อตนเองและผู้อื่น บาปเป็นการกระทำที่เกิดจากความโลภ โกรธ หลง ซึ่งเป็นสิ่งที่ทำให้จิตใจมัวหมอง และส่งผลให้จิตตกอยู่ในสภาวะที่ไม่มีความสงบสุข
พฺรหฺมาติ มาตาปิตโร ปุพฺพาจริยาติ วุจฺจเร
อาหุเนยฺยา จ ปุตตานํ ปชาย อนุกมฺปกา.
"มารดาบิดา ท่านว่าเป็นพรหม เป็นบุรพาจารย์ เป็นที่นับถือของบุตร และเป็นผู้อนุเคราะห์บุตร."
อุฏฺฐานวโต สตีมโต สุจิกมฺมสฺส นิสมฺมการิโน
สญฺญตสฺส จ ธมฺมชีวิโน อปฺปมตฺตสฺส ยโสภิวฑฺฒติ.
"ยศย่อมเจริญ แก่ผู้มีความหมั่น มีสติ มีการงานสะอาด ใคร่ครวญแล้วทำ ระวังดีแล้ว เป็นอยู่โดยธรรม และไม่ประมาท."
พหุมฺปิ เจ สํหิตภาสมาโน
น ตกฺกโร โหติ นโร ปมตฺโต
โคโปว คาโว คณยํ ปเรสํ
น ภาควา สามญฺญสฺส โหติ.
"หากกล่าวพุทธพจน์ได้มาก แต่เป็นคนประมาท ไม่ทำตามพุทธพจน์นั้น ก็ไม่มีส่วนแห่งสามัญผล เหมือนคนเลี้ยงโค คอยนับโคให้ผู้อื่นฉะนั้น."
โย จ วสฺสสตํ ชีเว ทุปฺปญฺโญ อสมาหิโต
เอกาหํ ชีวิตํ เสยฺโย ปญฺญวนฺตสฺส ฌายิโน.
"ผู้ใดมีปัญญาทราม มีใจไม่มั่นคง พึงเป็นอยู่ตั้งร้อยปี, ส่วนผู้มีปัญญาเพ่งพินิจ มีชีวิตอยู่สิ้นวันเดียว ดีกว่า."
ททมาโน ปิโย โหติ. ผู้ให้ย่อมเป็นที่รัก คัมภีร์ที่มา : อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล โดยใช้สุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดมาให้จำนวน ๓ สุภาษิตข้างล่างนี้ มาประกอบอ้างอิงเพียง ๑ สุภาษิต และสุภาษิตที่อ้างมานั้น ควรอธิบายเชื่อมความให้สมกับเรื่องในกระทู้ตั้ง ในชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบตั้งแต่ ๒…
สีลํ โลเก อนุตฺตรํ. ศีลเป็นเยี่ยมในโลก คัมภีร์ที่มา : ขุททกนิกาย ชาดก เอกนิบาต แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล โดยใช้สุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดมาให้จำนวน ๓ สุภาษิตข้างล่างนี้ มาประกอบอ้างอิงเพียง ๑ สุภาษิต และสุภาษิตที่อ้างมานั้น ควรอธิบายเชื่อมความให้สมกับเรื่องในกระทู้ตั้ง ในชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบตั้งแต่…
ปาปานํ อกรณํ สุขํ. การไม่ทำบาปก็สุข คัมภีร์ที่มา : ขุททกนิกาย ธรรมบท แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล โดยใช้สุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดมาให้จำนวน ๓ สุภาษิตข้างล่างนี้ มาประกอบอ้างอิงเพียง ๑ สุภาษิต และสุภาษิตที่อ้างมานั้น ควรอธิบายเชื่อมความให้สมกับเรื่องในกระทู้ตั้ง ในชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบตั้งแต่ ๒…
จิตฺเต อสงฺกิลิฏฺเฐ สุคติ ปาฏิกงฺขา. เมื่อจิตไม่เศร้าหมองแล้ว สุคติเป็นอันต้องหวัง ม. ม. ๑๒/๖๔ แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล โดยอ้างสุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดให้จำนวน ๓ สุภาษิตนี้ มาประกอบ ๑ สุภาษิต และสุภาษิตที่อ้างมานั้น ควรอธิบายเรียงเชื่อมความให้ติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง ในชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ…
ปุญฺญานิ ปรโลกสฺมึ ปติฏฐา โหนฺติ ปาณินํ. บุญเป็นที่พึ่งของสัตว์ทั้งหลายในโลกเบื้องหน้า สํ. ส. ๑๕/๒๖ องฺ ปญฺจก. ๒๒/๔๔ แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล โดยอ้างสุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดให้จำนวน ๓ สุภาษิตนี้ มาประกอบ ๑ สุภาษิต และสุภาษิตที่อ้างมานั้น…
สติมโต สทา ภทฺทํ ผู้มีสติ มีความเจริญทุกเมื่อ สํ. ส. ๑๕/๓๐๖ แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล โดยอ้างสุภาษิตที่สนามหลวงแผนกธรรมกำหนดให้จำนวน ๓ สุภาษิตนี้ มาประกอบ ๑ สุภาษิต และสุภาษิตที่อ้างมานั้น ควรอธิบายเรียงเชื่อมความให้ติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง ในชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่…
ททมาโน ปิโย โหติ. ผู้ให้ ย่อมเป็นที่รัก องฺ. ปญฺจก. ๒๒ แต่งอธิบายให้สมเหตุสมผล อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบด้วย ๑ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้ติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง. ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๒ หน้า…