อตฺตทตฺถํ ปรตฺเถน พหุนาปิ น หาปเย “ไม่ควรพร่าประโยชน์ตน เพราะประโยชน์ผู้อื่นแม้มาก”
ถ้าหากจะปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานเพื่อความพ้นทุกข์นั้น ท่านถือว่าสิ่งนี้เป็นประโยชน์อย่างยอดเยี่ยมของตน ถึงแม้ว่าจะต้องละทิ้งประโยชน์ส่วนรวมก่อน
Dhamma Station
อตฺตานํ นาติวตฺเตยฺย “บุคคลไม่ควรลืมตน”
การไม่ลืมตนเองเป็นการรักษาความเป็นตัวตนในเชิงจิตวิญญาณและคุณธรรม ซึ่งสามารถนำไปสู่ความสงบสุขและความเจริญก้าวหน้าในชีวิต
อตฺตานํ น ปริจฺจเช “บุรุษไม่พึงสละเสียซึ่งตน”
สุภาษิตนี้เป็นสุภาษิตที่ให้ข้อคิดลึกซึ้งเกี่ยวกับการไม่ละทิ้งตนเอง การรักษาสุขภาพกาย จิตใจ และคุณธรรมจริยธรรมเป็นสิ่งที่ทุกคนควรให้ความสำคัญ
อตฺตานํ น ทเท โปโส “บุรุษไม่พึงให้ซึ่งตน”
การ "ไม่ให้ซึ่งตน" คือการรู้จักตัวเอง เข้าใจคุณค่าและอุดมคติของตน และยึดมั่นในสิ่งเหล่านั้น แม้จะเผชิญกับแรงกดดันจากภายนอกหรือความยากลำบา
อตฺตานญฺจ น ฆาเตสิ “อย่าฆ่าตนเสีย”
จงอย่าฆ่าตัวเองทางอ้อมโดยการทำความชั่วช้าสามานย์ แต่จงคุ้มครองรักษาตัวเองให้ดี ด้วยการบำเพ็ญบุญกุศลให้พร้อมสรรพอยู่ตลอดเวลา
อตฺตานุรกฺขี ภว มา อฑยฺหิ “จงเป็นผู้ตามรักษาตนอย่าให้เดือดร้อน”
การคุ้มครองตนเองจากความเดือดร้อนที่เกิดจากบาปนั้นทำได้ด้วยการละเว้นจากการทำบาป การฝึกฝนจิตใจให้มีสติ รู้จักระงับการทำบาปเป็นสิ่งที่สำคัญ
ทุคฺคา อุทฺธรถตฺตานํ ปงฺเก สนฺโน ว กุญฺชโร “จงถอนตนขึ้นจากหล่ม เหมือนช้างตกหล่มถอนตนขึ้นฉะนั้น”
การนำตนออกจากหล่มแห่งกิเลสคือสิ่งที่ทุกคนควรทำอย่างจริงจัง เราควรพยายามทุกวิถีทางในการฝึกฝนจิตใจและพัฒนาคุณงามความดี
ปฏิมํเสตมตฺตนา “จงพิจารณาตนด้วยตนเอง”
ผู้ที่สามารถพิจารณาตนเองและแก้ไขข้อบกพร่องของตนเองได้จะกลายเป็นคนที่มีความเข้มแข็งและมีคุณค่าในสายตาของคนอื่น
อตฺตนา โจทยตฺตานํ “จงเตือนตนด้วยตนเอง”
การเตือนตนเองในสิ่งที่ถูกและผิดทำให้เราเป็นคนที่มีคุณค่าต่อสังคม การที่เรามีจิตสำนึกในการเตือนตัวเองทำให้เราสามารถพัฒนาความประพฤติ
อตฺตานญฺเจ ตถา กยิรา ยถญฺญมนุสาสติ “ถ้าพร่ำสอนผู้อื่นฉันใด ก็ควรทำตนฉันนั้น”
ความน่าเชื่อถือในคำสอนของเราขึ้นอยู่กับการกระทำของเราเอง การทำตนตามคำสอน หรือการทำตัวเป็นตัวอย่างที่ดี เป็นการแสดงถึงความซื่อสัตย์
ปริโยทเปยฺย อตฺตานํ จิตฺตเกฺลเสหิ ปณฺฑิโต “บัณฑิตพึงทำตนให้ผ่องแผ้วจากเครื่องเศร้าหมองจิต”
เมื่อเราปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานอย่างสม่ำเสมอ จิตใจของเราจะค่อย ๆ สะอาดแผ่งแผ้วจากกิเลสและตัณหา ทำให้เราเกิดความสงบสุข
อตฺตานญฺเจ ปิยํ ชญฺญา รกฺเขยฺย นํ สุรกฺขิตํ “ถ้ารู้ว่าตนเป็นที่รัก ก็ควรรักษาตนนั้นให้ดี”
หากเราปล่อยให้จิตตกอยู่ในอำนาจของกิเลส กิเลส จะพาเราไปสู่อบายมุข คือหนทางแห่งความเสื่อม หลอกให้เราทำชั่วต่าง ๆ นานาประการ
โย รกฺขติ อตฺตานํ รกฺขิโต ตสฺส พาหิโร “ผู้ใดรักษาตนได้แล้ว ภายนอกของผู้นั้นก็เป็นอันรักษาด้วย”
การคุ้มครองจิตใจจากบาปและกิเลสต่าง ๆ คือการป้องกันไม่ให้ตนเองตกเป็นเหยื่อของสิ่งที่ไม่ดี และสามารถดำรงชีวิตได้อย่างมีความหมาย
อตฺตนา หิ สุทนฺเตน นาถํ ลภติ ทุลฺลภํ “ผู้มีตนฝึกดีแล้ว ย่อมได้ที่พึ่งซึ่งหาได้ยาก”
การที่เราจะได้ที่พึ่งที่แท้จริงไม่ว่าจะเป็นบุญกุศลหรือพระนิพพานนั้นขึ้นอยู่กับการปฏิบัติของเราเอง ไม่มีสิ่งใดที่ได้มาโดยง่าย
อตฺตานํ ทมยนฺติ สุพฺพตา “ผู้ประพฤติดี ย่อมฝึกตน”
การฝึกฝนจิตใจและการรักษาศีลถือเป็นการดำเนินชีวิตที่สมบูรณ์แบบสำหรับบุคคลผู้มีความประพฤติดี เพราะไม่เพียงแต่จะนำไปสู่ความสุขในชีวิตนี้
อตฺตานํ ทมยนฺติ ปณฺฑิตา “บัณฑิต ย่อมฝึกตน”
จงมุ่งมั่นพัฒนาตนเองอยู่เสมอ อย่าหยุดที่จะเรียนรู้และเติบโต เพราะการเติบโตที่แท้จริงนั้นเริ่มต้นจากการรู้จักพัฒนาตนเอง
อตฺตตฺถปญฺญา อสุจี มนุสฺสา “มนุษย์ผู้เห็นแก่ประโยชน์ตน เป็นคนไม่สะอาด”
การมีนิสัยเห็นแก่ตัวเป็นสิ่งที่ไม่น่าชื่นชมและไม่น่าเลียนแบบ พฤติกรรมเหล่านี้นอกจากจะทำให้คนรอบข้างรู้สึกไม่ดีแล้ว ยังส่งผลกระทบต่อสังคม
อตฺตนา อกตํ ปาปํ อตฺตนา ว วิสุชฺฌติ “ตนไม่ทำบาปเอง ย่อมหมดจดเอง”
การหลีกเลี่ยงการทำบาปจึงเป็นสิ่งที่ส่งผลดีต่อความสุขในชีวิตของเรา เมื่อเราสามารถรักษาจิตใจให้บริสุทธิ์ และไม่ต้องรับผลชั่วจากการกระทำผิด
อตฺตนา ว กตํ ปาปํ อตฺตนา สงฺกิลิสฺสติ “ตนทำบาปเอง ย่อมเศร้าหมองเอง”
ชีวิตที่ไม่มีบาปเป็นชีวิตที่เต็มไปด้วยความสงบและความสุขที่แท้จริง เมื่อเราไม่ทำบาป เราไม่ต้องกลัวผลชั่วที่อาจเกิดขึ้น
นตฺถิ อตฺตสมํ เปมํ “ความรักอื่น เสมอด้วยตน ไม่มี”
ความรักตัวเองที่แท้จริงไม่ใช่การเห็นแก่ตัว แต่คือการดูแลและพัฒนาตนเองในทางที่ดี เมื่อเรามีความรักต่อตนเองอย่างถูกต้อง
กระทู้ธรรม นักธรรมชั้นโท พ.ศ. ๒๕๔๔
พหุมฺปิ เจ สํหิตภาสมาโน
น ตกฺกโร โหติ นโร ปมตฺโต
โคโปว คาโว คณยํ ปเรสํ
น ภาควา สามญฺญสฺส โหติ.
"หากกล่าวพุทธพจน์ได้มาก แต่เป็นคนประมาท ไม่ทำตามพุทธพจน์นั้น ก็ไม่มีส่วนแห่งสามัญผล เหมือนคนเลี้ยงโค คอยนับโคให้ผู้อื่นฉะนั้น."