อปฺปมาเท ปโมทนฺติ “บัณฑิตย่อมบันเทิงในความไม่ประมาท”
ผู้เป็นบัณฑิตย่อมพยายามปฏิบัติตามมรรคาที่จะนำพาตนไปสู่เส้นทางแห่งอมตธรรม คือพระนิพพาน อันเป็นเป้าหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนา
Dhamma Station
อปฺปมาทํ ปสํสนฺติ “บัณฑิตย่อมสรรเสริญความไม่ประมาท”
ความประมาทนี่แหละที่เป็นตัวชักนำให้สรรพสัตว์ต้องพบกับความหายนะที่ยิ่งใหญ่ ต้องเวียนว่ายตายเกิดอยู่ในมหรรณพภพสงสารอยู่ไม่รู้จักจบสิ้นเสียที
อปฺปมาทญฺจ เมธาวี ธนํ เสฏฺฐํว รกฺขติ “ปราชญ์ย่อมรักษาความไม่ประมาทไว้ เหมือนทรัพย์ประเสริฐสุด”
ผู้ฉลาดจึงรักษาความไม่ประมาทไว้เหมือนทรัพย์อันประเสริฐที่สุดที่ตนเองมีอยู่ คือพยายามใช้ชีวิต คิด พูด ทำ ด้วยความไม่ประมาทเลินเล่อ
อปฺปมาโท อมตํ ปทํ “ความไม่ประมาท เป็นทางไม่ตาย”
บุคคลที่ลุ่มหลงมัวเมาดังกล่าวข้างต้น ย่อมไม่เห็นความจริงของชีวิต ไม่เห็นสัจธรรม ไม่สามารถเข้าถึงธรรมได้ ย่อมละประโยชน์ทั้ง 3 ประการ
อปฺปมตฺตา สตีมนฺโต สุสีลา โหถ ภิกฺขโว สุสมาหิตสงฺกปฺปา สจิตฺตมนุรกฺขถ.
ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงเป็นผู้ไม่ประมาท มีสติ มีศีลดีงาม ตั้งความดำริไว้ให้ดี คอยรักษาจิตใจของตน.
อปฺปมาทรตา โหถ สจิตฺตมนุรกฺขถ ทุคฺคา อุทฺธรถตฺตานํ ปงฺเก สนฺโนว กุญฺชโร.
ท่านทั้งหลาย จงยินดีในความไม่ประมาท คอยรักษาจิตของตน จงถอนตนขึ้นจากหล่ม เหมือนช้างที่ตกหล่มถอนตนขึ้นฉะนั้น.
อปฺปมาทรโต ภิกฺขุ ปมาเท ภยทสฺสิ วา สญฺโญชนํ อณุํ ถูลํ ฑหํ อคฺคีว คจฺฉติ.
ภิกษุยินดีในความไม่ประมาท หรือเห็นภัยในความประมาท ย่อมเผาสังโยชน์น้อยใหญ่ไป เหมือนไฟไหม้เชื้อน้อยใหญ่ไปฉะนั้น.
อปฺปมาทรโต ภิกฺขุ ปมาเท ภยทสฺสิ วา อภพฺโพ ปริหานาย นิพฺพานสฺเสว สนฺติเก.
ภิกษุยินดีในความไม่ประมาท หรือเห็นภัยในความประมาท เป็นผู้ไม่ควรเพื่อจะเสื่อม (ชื่อว่า) อยู่ใกล้พระนิพพานทีเดียว.
เอวํวิหารี สโต อปฺปมตฺโต ภิกฺขุ จรํ หิตฺวา มมายิตานิ ชาติชรํ โสกปริเทวญฺจ อิเธว วิทฺวา ปชเหยฺย ทุกฺขํ.
ภิกษุผู้มีธรรมเป็นเครื่องอยู่อย่างนี้ มีสติ ไม่ประมาท ละความถือมั่นว่าของเราได้แล้วเที่ยวไป เป็นผู้รู้ พึงละชาติ ชรา โสกะ ปริเทวะ และทุกข์ ในโลกนี้ได้.
อุฏฺฐาเนนปฺปมาเทน สญฺญเมน ทเมน จ ทีปํ กยิราถ เมธาวี ยํ โอโฆ นาภิกีรติ.
คนมีปัญญา พึงสร้างเกาะที่น้ำหลากมาท่วมไม่ได้ ด้วยความหมั่น ความไม่ประมาท ความสำรวม และความข่มใจ.
ยํ เว เสวติ ตาทิโส “คบคนเช่นใด ก็เป็นคนเช่นนั้นแล”
เพื่อนย่อมจะมีอิทธิพลต่อชีวิตของมนุษย์เป็นอันมาก ถ้าเราคบเพื่อนดี ก็มีความเป็นไปได้ที่เราจะเป็นคนดีด้วยเช่นกัน แต่ถ้าเราคบเพื่อนชั่ว
อติจิรํ นิวาเสน ปิโย ภวติ อปฺปิโย “เพราะอยู่ด้วยกันนานเกินไป คนที่รักก็มักหน่าย”
การที่คนทั้งหลายอยู่ด้วยกันตลอดเวลา หรือใช้เวลาอยู่ด้วยกันเป็นส่วนมากนั้น ย่อมจะทำให้เกิดความเบื่อหน่ายในกันและกันได้ เป็นเรื่องธรรมดา
วิสฺสาสา ภยมนฺเวติ “เพราะไว้ใจ ภัยจึงตามมา”
ให้ระลึกไว้เสมอว่า คนเราทุกคนล้วนมีกิเลส วันนี้ดี พรุ่งนี้อาจทำเรื่องชั่ว ๆ ก็ได้ แล้วไว้ใจคนที่คบหาแต่เพียงพอประมาณ อย่าไว้ใจจนเกินไป
น วิสฺสเส อวิสฺสฏฺเฐ วิสฺสฏฺเฐปิ น วิสฺสเส “ไม่ควรไว้ใจในคนไม่คุ้นเคย แม้ในคนคุ้นเคย ก็ไม่ควรไว้ใจ”
ไม่ว่าจะคบหาสมาคมกับใครก็ตาม อย่าเชื่อใจเขาจนเกินไป เพื่อนอาจหักหลังเพื่อนก็เป็นได้ ลูกน้องอาจหักหลังเจ้านายก็เป็นได้
อนตฺถา เยว วฑฺฒนฺติ พาลํ ปจฺจูปเสวโต “เมื่อคบหาคนพาล ย่อมมีแต่ความฉิบหาย”
การคบกับคนพาลเป็นสิ่งที่ไม่ดี ถือเป็นการกระทำที่นำพาให้ตนเองเสื่อมจากประโยชน์ทั้งหลายทั้งปวง ทั้งประโยชน์ในโลกนี้ ประโยชน์ในโลกหน้า
ยตฺถ เวรี นิวีสติ น วเส ตตฺถ ปณฺฑิโต “ไพรีอยู่ในที่ใด บัณฑิตไม่ควรอยู่ในที่นั้น”
บัณฑิตชนผู้มีปัญญา ย่อมหลีกเลี่ยงที่จะอยู่ในสมาคมหรือสถานที่ที่มีเวรีชน ไปอยู่ในสมาคมหรือสถานที่ที่ไม่มีเวรีชนเช่นนั้น เพื่อหลีกเลี่ยงปัญหา
นาสฺมเส กตปาปมฺหิ “ไม่ควรไว้ใจคนทำบาป”
คนทำบาป เป็นคนที่มีจิตใจหยาบโลน ไม่มีสัจจะ ไม่รักษาคำพูด จึงเป็นคนที่เชื่อถือไม่ได้ประเภทหนึ่ง หากใครเผลอไปเชื่อใจคนทำบาปเข้าแล้ว
นาสฺมเส อลิกวาทิเน “ไม่ควรไว้ใจคนพูดพล่อย ๆ”
หากใครไปหลงเชื่อใจคนมักพูดพล่อยเข้าแล้ว อาจจะได้รับความเสื่อมเสียอันเกิดจากคำพูดพล่อย ๆ ของเขาได้ ดังนั้น ไม่ควรเชื่อใจคนพูดพล่อย
พาลสงฺคตจารี หิ ทีฆมทฺธาน โสจติ “ผู้เที่ยวสมาคมกับคนพาล ย่อมเศร้าโศกสิ้นกาลนาน”
คนที่คบค้าสมาคมกับคนชั่ว ย่อมจะถูกชักชวนให้ทำแต่ความชั่วเช่นเดียวกัน เมื่อเป็นเช่นนี้ คนที่สมาคมกับคนชั่ว ย่อมจะกลายเป็นคนชั่วไปด้วยโดยปริยาย
นิหียติ ปุริโส นิหีนเสวี “ผู้คบคนเลว ย่อมเลวลง”
คนที่คบคนเลวหรือคลุกคลีกับคนเลว ย่อมจะได้รับอิทธิพลด้านความคิด การกระทำ และการพูดจา ในทางที่ไม่ดีจากคนเลว และทำตัวเหมือนคนเลวเข้าไปทุกขณะ
น ปาปชนสํเสวี อจฺจนฺตสุขเมธติ “ผู้ไม่คบหาคนชั่ว ย่อมได้รับความสุขส่วนเดียว”
ผู้ที่คบค้าสมาคมกับคนชั่ว ย่อมหาประโยชน์ใด ๆ จากการคบกับคนชั่วนั้นไม่ได้เลย มีแต่จะก่อทุกข์ก่อโทษ สร้างความเสื่อมประโยชน์ให้ตนเองเท่านั้น