ญาติมิตฺตา สุหชฺชา จ ปริเวชฺชนฺติ โกธนํ “ญาติมิตรและสหาย ย่อมหลีกเลี่ยงคนมักโกรธ”
บุคคลทั้งหลาย ไม่ว่าจะเป็นญาติสนิทมิตรสหาย หรือใครก็ตาม มักหลีกเลี่ยงบุคคลผู้มักโกรธ เพราะอยู่ใกล้แล้วไม่มีความสุข
พุทธศาสนสุภาษิต โกธวรรค (หมวดความโกรธ)
พุทธศาสนสุภาษิต โกธวรรค (หมวดความโกรธ) รวมพุทธศาสนสุภาษิตในหมวดโกธวรรค ว่าด้วยความโกรธ พร้อมคำแปลและคำอธิบายความหมายอย่างละเอียด เพื่อเสริมสร้างความเข้าใจในหลักธรรมเกี่ยวกับการระงับความโกรธ และแนวทางฝึกสติควบคุมอารมณ์ตามหลักพุทธศาสนา เหมาะสำหรับนักเรียนนักธรรม ธรรมศึกษา และผู้สนใจทั่วไป
กุทฺโธ อตฺถํ น ชานาติ “ผู้โกรธย่อมไม่รู้อรรถ”
เมื่อบุคคลมีขันติธรรมคือความอดทน และเมตตาธรรม คอยประคับประคองจิตแล้ว ย่อมจะไม่ถูกอำนาจของความโกรธครอบงำ เมื่อไม่ถูกความโกรธครอบงำ
กุทฺโธ ธมฺมํ น ปสฺสติ “ผู้โกรธ ย่อมไม่เห็นธรรม”
เมื่อความโกรธเกิดขึ้น พึงรีบใช้ขันติธรรมมาข่ม และใช้เมตตาธรรมมายับยั้งโดยเร็ว จะได้ไม่ตกเป็นทาสของความโกรธ และสร้างกรรมที่ร้ายแรง
ยํ กุทฺโธ อุปโรเธติ สุกรํ วิย ทุกฺกรํ “ผู้โกรธจะผลาญสิ่งใด สิ่งนั้นถึงทำยากก็เหมือนทำง่าย”
คนที่ถูกความโกรธครอบงำ เมื่อจะทำอะไรเพื่อเป็นการระบายอารมณ์โกรธ ถึงแม้ว่าสิ่งนั้นจะทำได้ยากเย็นแค่ไหน เขาก็ยังจะดันทุรังทำ
ปจฺฉา โส วิคเต โกเธ อคฺคิทฑฺโฒว ตปฺปติ “ภายหลัง เมื่อความโกรธหายแล้ว เขาย่อมเดือดร้อน เหมือนถูกไฟไหม้”
คนที่ถูกความโกรธครอบงำ ย่อมจะมีอารมณ์ฉุนเฉียว หงุดหงิด รำคาญใจ ควบคุมตัวเองไม่ได้ ทำอะไรโดยขาดการยั้งคิด ทำความผิดโดยไม่พิจารณา
โกเธน อภิภูตสฺส น ทีปํ โหติ กิญฺจนํ “ผู้ถูกความโกรธครอบงำ ย่อมไม่มีที่พำนักสักนิดเดียว”
คนที่มีความโกรธเป็นเจ้าเรือนเช่นนี้ ย่อมไม่มีใครอยากเข้าใกล้ แม้แต่ญาติสนิทมิตรสหายก็ไม่อยากจะเข้าใกล้หรือคบค้าสมาคมด้วย
หนฺติ กุทฺโธ สมาตรํ “ผู้โกรธ ย่อมฆ่ามารดาของตนเองได้”
ความโกรธนี้เป็นสิ่งที่ก่อแต่ความพินาศ ควรเร่งกำจัดมันเสีย อย่าให้มันครอบงำจิตใจของเรา และบงการให้เราทำตามอำนาจของมัน
โกธชาโต ปราภโว “ผู้เกิดความโกรธแล้วเป็นผู้ฉิบหาย”
บุคคลผู้ที่มักโกรธ เมื่อถูกความโกรธครอบงำ ย่อมสามารถที่จะทำกรรมหนักที่คนทั่วไปไม่สามารถทำได้ หรือคนทั่วไปไม่คิดจะทำ
โกธํ ทเมน อุจฺฉินฺเท “พึงตัดความโกรธ ด้วยความข่มใจ”
ถ้าเรามีทมะประจำใจ รู้จักข่มใจในเมื่อความโกรธเกิดขึ้นเช่นนี้ จะทำให้ความโกรธครอบงำจิตใจของเราไม่ได้ เมื่อความโกรธอยู่ในความควบคุม
โกธํ ปญฺญาย อุจฺฉินฺเท “พึงตัดความโกรธด้วยปัญญา”
ผู้มีปัญญา เมื่อพิจารณาเห็นโทษของความโกรธแล้ว ย่อมใช้ขันติมาข่มความโกรธไว้ และใช้เมตตาธรรมมาทำลายความโกรธเสีย
มา โกธสฺส วสํ คมิ “อย่าลุอำนาจความโกรธ”
เมื่อทำตามอำนาจของความโกรธ ก็ย่อมเป็นที่แน่นอนว่า กรรมที่ทำตามอำนาจของความโกรธนั้นย่อมจะเป็นอกุศลกรรม เช่น มันอาจจะสั่งให้ด่าคนอื่นบ้าง