พระอรหันต์ 2

อรหันต์ คือ ผู้บรรลุอรหัตตผลแล้ว ผู้ห่างไกลจากกิเลส บรรลุพระนิพพาน เป็นผู้ควรแก่การบูชาพิเศษของเทพและมนุษย์ทั้งหลาย ไม่มีที่ลับในการทำบาป ไม่มีกิเลสที่จะต้องปิดบัง แบ่งตามลักษณะการปฏิบัติเพื่อบรรลุธรรม เป็น 2 ประเภท คือ

1. สุกขวิปัสสก ผู้เห็นแจ้งอย่างแห้งแล้ง
2. สมถยานิก ผู้มีสมถะเป็นยาน

สุกขวิปัสสก

สุกขวิปัสสก แปลว่า ผู้เห็นแจ้งอย่างแห้งแล้ง คือ ผู้ที่ไม่ได้ฌาน สำเร็จอรหัตตผลด้วยการเจริญวิปัสสนาล้วน ๆ อาศัยเพียงอุปจารสมาธิ เจริญวิปัสสนาไปจนถึงที่สุด แต่เมื่อจะสำเร็จอรหัตตผลนั้น ก็เป็นผู้ได้ปฐมฌาน พระอรหันต์ประเภทนี้ เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า วิปัสสนายานิก หรือ สุทธวิปัสสนายานิก คือผู้มีวิปัสสนาล้วน ๆ เป็นยาน

สมถยานิก

สมถยานิก แปลว่า ผู้มีสมถะเป็นยาน คือ ผู้ที่เจริญสมถะจนได้ฌานสมาบัติแล้วจึงเจริญวิปัสสนาต่อจนสำเร็จอรหัตตผล พระอรหันต์ประเภทนี้ เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า อุภโตภาควิมุต คือ ผู้หลุดพ้นทั้งสองส่วน

พระอรหันต์ทั้ง 2 ประเภทนั้น เป็นผู้บรรลุอรหัตผลหลุดพ้นจากกิเลสเหมือนกัน ต่างกันแต่เพียงวิธีการปฏิบัติเพื่อบรรลุเท่านั้น สุกขวิปัสสก เน้นวิปัสสนา สมถยานิก เน้นสมถะก่อนแล้วต่อด้วยวิปัสสนา