ปูติมจฺฉํ กุสคฺเคน โย นโร อุปนยฺหติ
กุสาปิ ปูติ วายนฺติ เอวํ พาลูปเสวนา
คนห่อปลาเน่าด้วยใบหญ้าคา แม้หญ้าคาก็พลอยเหม็นเน่าไปด้วยฉันใด
การคบกับคนพาลก็ฉันนั้น.
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๓๐๓.
แต่งอธิบายเป็นทำนองเทศนาโวหาร อ้างสุภาษิตอื่นมาประกอบไม่น้อยกว่า ๒ ข้อ และบอกชื่อคัมภีร์ที่มาแห่งสุภาษิตนั้นด้วย ห้ามอ้างสุภาษิตซ้ำข้อกัน แต่จะซ้ำคัมภีร์ได้ ไม่ห้าม สุภาษิตที่อ้างมานั้น ต้องเรียงเชื่อมความให้ติดต่อสมเรื่องกับกระทู้ตั้ง.
ชั้นนี้ กำหนดให้เขียนลงในใบตอบ ตั้งแต่ ๓ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป
เว็บไซต์ สถานีธรรม แต่งเป็นตัวอย่าง
ปูติมจฺฉํ กุสคฺเคน โย นโร อุปนยฺหติ
กุสาปิ ปูติ วายนฺติ เอวํ พาลูปเสวนา
คนห่อปลาเน่าด้วยใบหญ้าคา แม้หญ้าคาก็พลอยเหม็นเน่าไปด้วยฉันใด
การคบกับคนพาลก็ฉันนั้น.
บัดนี้ จักได้อธิบายขยายเนื้อความแห่งกระทู้ธรรมภาษิตที่ได้ลิขิตไว้ ณ เบื้องต้น พอเป็นแนวทางแห่งการศึกษาและประพฤติปฏิบัติ สำหรับผู้สนใจในทางธรรมเป็นลำดับสืบต่อไป
การคบหาสมาคมกับผู้อื่นนั้นมีอิทธิพลต่อชีวิตและการดำเนินชีวิตของเราอย่างมาก เปรียบเสมือนการที่เราหยิบเอาใบไม้หรือวัสดุใด ๆ มาห่อปลาเน่า ใบไม้หรือวัสดุนั้น ๆ ย่อมมีกลิ่นเหม็นของปลาเน่าติดไปด้วย เป็นสิ่งที่ยากจะหลีกเลี่ยง การคบกับคนพาลก็ไม่ต่างกัน ผู้ที่เลือกคบคนพาล ย่อมได้รับอิทธิพลในทางลบติดตัวไปด้วย ชื่อเสียงที่ไม่ดีย่อมแพร่กระจายไปอย่างรวดเร็ว ทำให้ผู้คนรอบข้างไม่อยากเข้าใกล้
ในชีวิตประจำวัน การที่เราเลือกคบหากับบุคคลใดนั้นมีผลต่อความประพฤติและแนวทางการใช้ชีวิตของเราอย่างมาก คนพาลมักนำพาไปสู่การกระทำในทางที่ผิด อาจเป็นการแนะนำสิ่งที่ผิดศีลธรรมหรือผิดกฎหมาย เมื่อเรารู้สึกสบายใจและคุ้นเคยกับคนพาล ความรู้สึกผิดชอบชั่วดีอาจถูกลดทอนลงไป ทำให้เรากระทำสิ่งที่ไม่ควรกระทำและนำมาซึ่งความเสียหาย
ชื่อเสียงของคนพาลที่ติดตัวเราไปก็เหมือนกับกลิ่นเหม็นของปลาเน่าที่ติดอยู่กับใบไม้ ไม่มีใครอยากจะใกล้ชิดหรือคบค้าสมาคมกับคนที่มีชื่อเสียงไม่ดี แม้ว่าเราจะพยายามชี้แจงว่าตัวเราไม่ได้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการกระทำที่ผิดเหล่านั้น แต่การที่เราใช้เวลาอยู่กับคนพาลอย่างต่อเนื่อง ทำให้คนอื่น ๆ มองเห็นภาพลักษณ์ของเราในทางลบ
ในทางกลับกัน ถ้าเราเลือกที่จะคบหากับคนดี ผู้ที่มีศีลธรรมและมีคุณธรรมเป็นพื้นฐานของชีวิต กลิ่นหอมของคุณความดีจากคนเหล่านี้ย่อมส่งผลต่อเรา ทำให้เรามีความเป็นคนดีมากขึ้น การกระทำที่ดีและการคิดเชิงบวกจากการคบกับคนดีย่อมนำพาไปสู่ความเจริญรุ่งเรืองในชีวิต และยังทำให้เราได้รับการยอมรับจากสังคมในทางที่ดี
การเลือกคบหาสมาคมกับบุคคลจึงเป็นสิ่งที่สำคัญมากในชีวิต เพราะไม่เพียงแต่ส่งผลต่อตัวเราทางตรง แต่ยังส่งผลต่อสภาพแวดล้อมและคนรอบข้าง การอยู่ในกลุ่มคนที่มีคุณธรรมจะช่วยให้เราพัฒนาตนเองให้ดียิ่งขึ้น และหลีกเลี่ยงจากความเสื่อมเสียในชีวิต
ดังนั้น การเลือกคบคนจึงไม่ใช่เรื่องเล็กน้อยที่สามารถมองข้ามได้ การเลือกคบหาคนดี ย่อมนำพาความสุขและความสงบสุขในชีวิต แต่หากคบกับคนพาล ชื่อเสียงไม่ดีก็จะติดตามตัวเราไป และอาจทำให้เราพลาดโอกาสดี ๆ ที่จะได้พัฒนาตนเองและชีวิตในทางที่ถูกต้อง สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่มาในอังคุตตรนิกาย ติกนิบาต ว่า
นิหียติ ปุริโส นิหีนเสวี
น จ หาเยถ กทาจิ ตุลฺยเสวี
เสฏฺฐมุปนมํ อุเทติ ขิปฺปํ
ตสฺมา อตฺตโน อุตฺตรึ ภเชถ.
ในกาลไหน ๆ ผู้คบคนเลว ย่อมเลว คบคนเสมอกัน
ไม่พึงเสื่อม คบหาคนประเสริฐ ย่อมพลันเด่นขึ้น
เหตุนั้น ควรคบคนที่สูงกว่าตน.
การคบหาสมาคมกับผู้อื่นนั้นเป็นสิ่งที่มีอิทธิพลต่อชีวิตและพฤติกรรมของเราอย่างมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งการเลือกคบคน หากเราเลือกคบหากับคนเลว ไม่ว่าเราจะตั้งใจหรือไม่ พฤติกรรมของคนเหล่านั้นย่อมส่งผลต่อเรา การอยู่ใกล้ชิดกับคนที่ทำผิดศีลธรรมและจริยธรรมทำให้เราเสี่ยงที่จะซึมซับพฤติกรรมและวิธีคิดที่ผิด จนในที่สุดเราอาจกลายเป็นคนเลวไปโดยไม่รู้ตัว
คนที่เลือกคบหาคนที่เหมือนตนเอง หรือคนที่อยู่ในระดับเดียวกับตน ย่อมไม่เกิดการเปลี่ยนแปลงในชีวิตมากนัก เพราะทั้งสองฝ่ายต่างก็คุ้นเคยกับพฤติกรรมและความคิดที่คล้ายคลึงกัน การคบหากันแบบนี้เป็นเหมือนการ “เสมอตัว” ไม่มีการพัฒนาขึ้นหรือลง เนื่องจากไม่มีสิ่งใหม่หรือมุมมองที่ท้าทายพอที่จะทำให้เราได้เรียนรู้หรือเปลี่ยนแปลงตนเอง
ในทางกลับกัน หากเราเลือกที่จะคบหากับคนที่ดีกว่าตนเอง หรือมีคุณธรรมสูงกว่า การคบหากับบุคคลที่มีคุณธรรม ความรู้ หรือทักษะที่เหนือกว่าย่อมเปิดโอกาสให้เราได้พัฒนาตนเอง การได้ใกล้ชิดกับคนที่มีความคิดเชิงบวกและการกระทำที่เป็นแบบอย่าง จะช่วยสร้างแรงบันดาลใจให้เราปรับปรุงตนเอง และพยายามที่จะยกระดับคุณภาพชีวิตและจิตใจของเราให้ดีขึ้น
การเลือกคบกับคนที่ดีกว่าตนเองไม่ได้หมายความว่าเราควรหลีกเลี่ยงคนที่อ่อนแอหรือด้อยกว่า แต่หมายถึงการตระหนักถึงความสำคัญของการสร้างสังคมที่ส่งเสริมให้เราพัฒนาตนเอง โดยเฉพาะการได้เรียนรู้จากคนที่มีประสบการณ์และคุณธรรม การคบหาคนดีจะช่วยให้เรามีแนวทางที่ชัดเจนในการปฏิบัติตนในชีวิตประจำวัน
การเลือกคบคนดีจึงเป็นการลงทุนในชีวิตของเราเอง หากเราล้อมรอบด้วยคนดี การกระทำและความคิดของเราย่อมถูกขัดเกลาให้ดีขึ้นตามลำดับ ในขณะเดียวกัน ชื่อเสียงและความน่าเชื่อถือของเราก็จะได้รับการยอมรับจากสังคม ซึ่งจะนำพาไปสู่ความสำเร็จในชีวิตส่วนตัวและการทำงาน
ดังนั้น การเลือกคบหาคนที่ดีกว่าตนเองหรือมีคุณธรรมสูงกว่า จึงเป็นกุญแจสำคัญในการพัฒนาตนเองให้ดียิ่งขึ้น การได้มีโอกาสเรียนรู้จากคนที่มีประสบการณ์และมีจิตใจที่ดี ย่อมช่วยสร้างแรงผลักดันให้เราก้าวไปสู่ความสำเร็จและชีวิตที่มีความสุขในอนาคต สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่มาในสังยุตตนิกาย สคาถวรรค ว่า
สพฺภิเรว สมาเสถ สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺถวํ
สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจติ.
พึงสมาคมกับสัตบุรุษ พึงทำความสนิทสนมกับสัตบุรุษ
ผู้นั้นรู้ทั่วถึงสัทธรรมของสัตบุรุษแล้ว ย่อมหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวง.
การคบหาสมาคมกับบุคคลใดบุคคลหนึ่งย่อมมีผลต่อความเป็นอยู่และการดำเนินชีวิตของเราอย่างมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากเรามีโอกาสได้คบหากับ สัตบุรุษผู้เป็นบัณฑิต ผู้ที่มีปัญญาสูงและมีคุณธรรม การอยู่ใกล้ชิดกับคนที่มีความรู้และมีศีลธรรม จะเป็นการนำทางเราไปในทิศทางที่ถูกต้อง ทั้งในด้านความคิด การกระทำ และการดำเนินชีวิต
สัตบุรุษผู้มีปัญญาสูงนั้น มักเป็นผู้ที่มีความรู้ลึกซึ้งทั้งในด้านศีลธรรมและวิถีทางปฏิบัติที่ถูกต้อง เมื่อเรามีโอกาสได้สมาคมกับสัตบุรุษ เราควรถือเป็นโอกาสอันดีที่จะ ศึกษาและเรียนรู้ จากท่านให้มากที่สุด เพราะความรู้และประสบการณ์ของสัตบุรุษย่อมเป็นแสงสว่างที่จะช่วยให้เรามองเห็นหนทางที่ถูกต้อง การเรียนรู้จากท่านไม่เพียงแต่ช่วยให้เรามีความรู้ในทางทฤษฎี แต่ยังนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงในเชิงปฏิบัติ
การปฏิบัติตาม ปฏิปทาและคำแนะนำ ของสัตบุรุษผู้เป็นบัณฑิตนั้น เป็นสิ่งสำคัญที่จะช่วยให้เราพัฒนาและยกระดับตนเอง การฟังคำแนะนำและข้อคิดของท่านจะช่วยให้เรามีทิศทางที่ชัดเจนในการดำเนินชีวิต ความรู้และปัญญาที่ได้รับจากสัตบุรุษจะเป็นเครื่องมือสำคัญในการพัฒนาความคิดและการตัดสินใจของเรา เมื่อเราปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัด ย่อมทำให้ชีวิตของเราเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้น
สิ่งสำคัญคือการฝึกตนให้เป็นผู้ที่เปิดรับการเรียนรู้และปฏิบัติตามคำแนะนำอย่างมีสติ การปฏิบัติตามคำแนะนำของสัตบุรุษจะต้องมีการคิดพิจารณาอย่างลึกซึ้ง เพื่อให้มั่นใจว่าเราเข้าใจและสามารถนำไปปฏิบัติได้อย่างถูกต้อง เมื่อเราทำได้เช่นนี้ สติปัญญาและคุณธรรม ในตัวเราจะเพิ่มพูนขึ้น และทำให้เราสามารถเผชิญกับความทุกข์และอุปสรรคในชีวิตได้ด้วยความสงบและมั่นคง
เมื่อเราสามารถปฏิบัติตามปฏิปทาของสัตบุรุษได้อย่างต่อเนื่อง ความรู้ที่ได้รับจากท่านจะเป็นตัวช่วยสำคัญในการนำพาเราไปสู่หนทางแห่งความหลุดพ้นจากทุกข์ ความหลุดพ้นนี้ไม่เพียงแต่หมายถึงการพ้นจากทุกข์ทางกาย แต่ยังหมายถึงการหลุดพ้นจากความทุกข์ทางใจ ที่เกิดจากกิเลส ความโลภ โกรธ และหลง
ดังนั้น การสมาคมกับสัตบุรุษ และการปฏิบัติตามคำแนะนำของท่าน ไม่เพียงแต่จะทำให้เรามีชีวิตที่ดีขึ้นในทางโลก แต่ยังเป็นการเปิดทางให้เราสามารถเข้าถึงความสงบสุขที่แท้จริง และในที่สุดสามารถหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวงได้
สรุปความว่า การเลือกคบหาคนดีมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการพัฒนาชีวิตของเรา คนดีมักมีคุณธรรม ศีลธรรม และปัญญาที่สามารถชี้นำเราไปสู่เส้นทางที่ถูกต้อง การคบหาสมาคมกับคนดีช่วยให้เราเรียนรู้จากความรู้และประสบการณ์ของพวกเขา ทำให้เรามีโอกาสพัฒนาตนเอง ทั้งในด้านความคิดและการกระทำ ซึ่งจะนำพาเราไปสู่ความเจริญรุ่งเรืองและความสำเร็จในชีวิต
ในทางกลับกัน การคบหากับคนชั่วหรือผู้ที่ประพฤติไม่ดี อาจทำให้เราได้รับอิทธิพลในทางลบ จนกลายเป็นคนชั่วตามไปด้วย การอยู่ใกล้ชิดกับคนที่ทำผิดศีลธรรมและกระทำในสิ่งที่ไม่ถูกต้องจะทำให้เราสูญเสียความดีงามในตัวเองและนำไปสู่ความเสื่อมเสีย ดังนั้นเราควรหลีกเลี่ยงการคบหาคนชั่วเพื่อป้องกันไม่ให้ชีวิตของเราตกต่ำ สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่ยกขึ้นเป็นนิกเขปบท ณ เบื้องตนว่า
ปูติมจฺฉํ กุสคฺเคน โย นโร อุปนยฺหติ
กุสาปิ ปูติ วายนฺติ เอวํ พาลูปเสวนา
คนห่อปลาเน่าด้วยใบหญ้าคา แม้หญ้าคาก็พลอยเหม็นเน่าไปด้วยฉันใด
การคบกับคนพาลก็ฉันนั้น.
ซึ่งมีอรรถาธิบายดังได้บรรยายมาแล้ว ด้วยประการฉะนี้.