มาสฺสุ พาเลน สงฺคจฺฉิ อมิตฺเตเนว สพฺพทา “อย่าสมาคมกับคนพาลซึ่งเป็นดังศัตรูทุกเมื่อ”
คนพาล ก็ไม่ต่างจากศัตรู เพราะคนพาลนั้นจะสร้างแต่ความฉิบหายไร้ประโยชน์ให้คนรอบข้าง ใครใกล้คนพาลคนนั้นก็ฉิบหาย
พุทธศาสนสุภาษิต เสวนาวรรค (หมวดการคบหา)
พุทธศาสนสุภาษิต เสวนาวรรค (หมวดการคบหา) รวมพุทธศาสนสุภาษิตในหมวดเสวนาวรรค ว่าด้วยการคบหา พร้อมคำแปล ความหมาย และคำอธิบายที่เข้าใจง่าย เน้นหลักธรรมเกี่ยวกับการเลือกคบคน การอยู่ร่วมกับคนดี และการหลีกเลี่ยงคนพาล เหมาะสำหรับใช้ในการเรียนรู้ ฝึกฝน และพัฒนาตนเองตามแนวทางพุทธศาสนา
น สนฺถวํ กาปุริเสน กยิรา “ไม่ควรทำความสนิทสนมกับคนชั่ว”
การคบกับคนชั่วหรือสนิทสนมกับคนชั่วนั้นถือว่าเป็นมลทินของชีวิต ถึงแม้ว่าเราเองจะไม่ได้ทำความชั่วอะไร แต่ถ้าไปคลุกคลีอยู่กับคนชั่วแล้ว
อเปตจิตฺเตน น สมฺภเชยฺย “ไม่ควรคบกับคนสิ้นคิด”
เมื่อการกระทำเป็นไปตามความคิดที่ไม่ก่อประโยชน์แก่ตนเองและสังคม ก็เป็นที่แน่นอนว่า ความเสื่อมเสีย ความฉิบหาย จะตามมาอย่างไม่ต้องสังสัย
อติสนฺเตปิ นาสฺมเส “ไม่ควรไว้ใจคนที่แกล้งทำสงบเสงี่ยม”
จะเชื่อใจใครต้องคิดพิจารณาให้ถี่ถ้วน ต้องดูให้รอบคอบ ถ้าไม่รู้จักมักคุ้นหรือได้เรียนรู้นิสัยกันมานานจนรู้อย่างชัดเจนว่าใครเป็นคนอย่างไร
นาสฺมเส อตฺตตฺถปญฺญมฺหิ “ไม่ควรไว้วางใจคนเห็นแก่ประโยชน์ส่วนตัว”
คนเห็นแก่ประโยชน์ส่วนตน เป็นบุคคลที่คบไม่ได้ ไว้ใจไม่ได้ เพราะเขาจะไม่คำนึงถึงคนอื่น คิดแต่จะได้ คิดแต่จะกอบโกยเอาประโยชน์ของตนอย่างเดียว
สพฺภิเรว สมาเสถ สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺถวํ สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจติ.
พึงสมาคมกับสัตบุรุษ พึงทำความสนิทสนมกับสัตบุรุษ ผู้นั้นรู้ทั่วถึงสัทธรรมของสัตบุรุษแล้ว ย่อมหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวง.
ภเช ภชนฺตํ ปุริสํ อภชนฺตํ น ภชฺชเย อสปฺปุริสธมฺโม โส โย ภชนฺตํ น ภชฺชติ.
ควรคบกับคนที่คบตน ไม่ควรคบคนที่ไม่คบตน ผู้ใดไม่คบคนที่คบตน ผู้นั้นชื่อว่า ไม่มีธรรมของสัตบุรุษ.
ปิสุเณน จ โกเธน มจฺฉรินา จ วิภูตินนฺทินา สขิตํ น กเรยฺย ปณฺฑิโต ปาโป กาปุริเสน สงฺคโม.
บัณฑิตไม่ควรทำความเป็นเพื่อนกับคนส่อเสียด คนมักโกรธ คนตระหนี่ และคนเพลิดเพลินในสมบัติ เพราะการสมาคมกับคนชั่วเป็นความเลวทราม.
ปสนฺนเมว เสเวยฺย อปฺปสนฺนํ วิวชฺชเย ปสนฺนํ ปยิรุปาเสยฺย รหทํวุทกตฺถิโก.
บุคคลควรคบผู้เลื่อมใสเท่านั้น ควรเว้นผู้ไม่เลื่อมใส ควรเข้าไปนั่งใกล้ผู้เลื่อมใส เหมือนผู้ต้องการน้ำเข้าไปหาห้วงน้ำฉะนั้น.
นิหียติ ปุริโส นิหีนเสวี น จ หาเยถ กทาจิ ตุลฺยเสวี เสฏฺฐมุปนมํ อุเทติ ขิปฺปํ ตสฺมา อตฺตโน อุตฺตรึ ภเชถ.
ในกาลไหน ๆ ผู้คบคนเลว ย่อมเลว คบคนเสมอกัน ไม่พึงเสื่อม คบหาคนประเสริฐ ย่อมพลันเด่นขึ้น เหตุนั้น ควรคบคนที่สูงกว่าตน.
นิธีนํว ปวตฺตารํ ยํ ปสฺเส วชฺชทสฺสินํ นิคฺคยฺหวาที เมธาวี ตาทิสํ ปณฺฑิตํ ภเช ตาทิสํ ภชมานสฺส เสยฺโย โหติ น ปาปิโย.
เห็นบัณฑิตใด ผู้มีปกติชี้ความผิดให้ ดุจผู้บอกขุมทรัพย์ให้ ซึ่งมีปกติกล่าวกำราบ มีปัญญา พึงคบบัณฑิตเช่นนั้น เมื่อคบท่านเช่นนั้น ย่อมประเสริฐ ไม่เลวเลย.
ธมฺมกาโม สุตาธาโร ภเวยฺย ปริปุจฺฉโก สกฺกจฺจํ ปยิรุปาเสยฺย สีลวนฺเต พหุสฺสุเต.
พึงเป็นผู้ใคร่ธรรม ทรงไว้ซึ่งสุตะ เป็นผู้สอบถาม เข้าไปนั่งใกล้ท่านผู้มีศีลและเป็นพหูสูต โดยเคารพ.
อุทฺธโต จปโล ภิกฺขุ มิตฺเต อาคมฺม ปาปเก สํสีทติ มโหฆสฺมึ อุมฺมิยา ปฏิกุชฺชิโต.
ภิกษุผู้ฟุ้งซ่าน คลอนแคลน อาศัยมิตรชั่ว ถูกคลื่น (อดทนต่อคำสอนไม่ได้) ท่วมทับ ย่อมจมลงในห้วงน้ำใหญ่
สทฺเธน จ เปสเลน จ ปญฺญวตา พหุสฺสุเตน จ สขิตํ หิ กเรยฺย ปณฺฑิโต ภทฺโท สปฺปุริเสหิ สงฺคโม.
บัณฑิต พึงทำความเป็นเพื่อนกันคนมีศรัทธา มีศีลเป็นที่รัก มีปัญญา และเป็นพหุสูต เพราะการสมาคมกับคนดี เป็นความเจริญ
ยาทิสํ กุรุเต มิตฺตํ ยาทิสญฺจูปเสวติ โสปิ ตาทิสโก โหติ สหวาโส หิ ตาทิโส.
คบคนเช่นใดเป็นมิตร และสมคบกับคนเช่นใด เขาก็เป็นคนเช่นนั้น เพราะการอยู่ร่วมกัน ย่อมเป็นเช่นนั้น
ปูติมจฺฉํ กุสคฺเคน โย นโร อุปนยฺหติ กุสาปิ ปูติ วายนฺติ เอวํ พาลูปเสวนา.
คนห่อปลาเน่าด้วยใบหญ้าคา แม้หญ้าคาก็พลอยเหม็นเน่าไปด้วย ฉันใด การคบกับคนพาลก็ฉันนั้น.
ปาปมิตฺเต วิวชฺเชตฺวา ภเชยฺยุตฺตมปุคฺคเล โอวาเท จสฺส ติฏฺเฐยฺย ปตฺเถนฺโต อจลํ สุขํ.
ผู้ปรารถนาความสุขที่มั่นคง พึงเว้นมิตรชั่วเสีย คบแต่บุคคลสูงสุด และตั้งอยู่ในโอวาทของท่าน
น ปาปชนสํเสวี อจฺจนฺตสุขเมธติ โคธากุลํ กกณฺฏาว กลึ ปาเปติ อตฺตนํ.
ผู้คบคนชั่ว ย่อมถึงความสุขโดยส่วนเดียวไม่ได้ เขาย่อมยังตนให้ประสบโทษ เหมือนกิ้งก่าเข้าฝู้งเหี้ยฉะนั้น