อานาปานสฺสติ ยสฺส ปริปุณฺณา สุภาวิตา กาโยปิ อนิญฺชิโต โหติ จิตฺตมฺปิ โหติ อนิญฺชิตํ.

อานาปานสฺสติ ยสฺส         ปริปุณฺณา สุภาวิตา
กาโยปิ อนิญฺชิโต โหติ     จิตฺตมฺปิ โหติ อนิญฺชิตํ.

สติกำหนดลมหายใจเข้าออก อันผู้ใดอบรมบริบูรณ์ดีแล้ว ทั้งกายทั้งจิตของผู้นั้นก็ไม่หวั่นไหว.

(สารีปุตฺต) ขุ.ปฏิ. 31/250.

อานาปานสติ คือหลักปฏิบัติกรรมฐานอันสำคัญ ที่สามารถเป็นได้ทั้งสมถกรรมฐานและวิปัสสนากรรมฐาน สมถะทำให้จิตสงบระงับ ส่วนวิปัสสนาทำให้เกิดปัญญาเห็นความจริง จึงถือได้ว่าอานาปานสติเป็นประตูแห่งการปฏิบัติธรรมที่ครบถ้วนสมบูรณ์

การปฏิบัติอานาปานสติ เป็นวิธีทำให้กายและจิตสงบระงับจากความฟุ้งซ่าน คลายความเร่าร้อนที่เกิดจากกิเลส เมื่อจิตสงบมั่นคงแล้ว ก็ย่อมเป็นพื้นฐานให้ปัญญาเกิดขึ้น รู้แจ้งในสรรพสิ่งตามความเป็นจริง อันจะนำไปสู่ความพ้นทุกข์ และเข้าถึงพระนิพพานได้ในที่สุด

อานาปานสติเป็นสิ่งสำคัญยิ่งสำหรับผู้ปรารถนาความหลุดพ้นจากกองทุกข์ เพราะช่วยให้จิตสงบ ไม่หวั่นไหวไปตามอารมณ์ทั้งหลาย กลายเป็นจิตที่ตั้งมั่น มีอิสระจากอาสวะและกิเลสทั้งปวง

ผู้ที่เอาใจใส่ในการปฏิบัติอานาปานสติ หมั่นอบรมกรรมฐานอย่างสม่ำเสมอ ย่อมเป็นผู้ที่ค่อย ๆ ทำลายกิเลสตัณหาภายในใจได้ทีละน้อย กิเลสที่เคยครอบงำจิตก็จะอ่อนกำลังลง จนกระทั่งหมดสิ้นไปในที่สุด

เมื่อจิตไม่ถูกครอบงำด้วยกิเลส ก็ย่อมไม่ตกอยู่ใต้อำนาจของความโลภ ความโกรธ หรือความหลงอีกต่อไป จิตใจย่อมเป็นอิสระจากแรงผลักดันทั้งปวงที่เคยชักนำไปในทางผิด เป็นจิตที่ตั้งมั่นและสงบเย็นอย่างแท้จริง

อานาปานสติยังทำให้ผู้ปฏิบัติไม่ต้องดิ้นรนแสวงหาสิ่งต่าง ๆ ตามอำนาจของกิเลสอีกต่อไป เพราะจิตไม่ได้ถูกกิเลสบงการให้ไขว่คว้าแสวงหาสิ่งน่าปรารถนาที่ไม่สิ้นสุด จึงไม่ก่อทุกข์และโทษจากอารมณ์ที่มากระทบ

ผู้ที่ปฏิบัติอานาปานสติจนจิตตั้งมั่น ย่อมสามารถรักษาจิตของตนให้เป็นอิสระ ไม่หวั่นไหว ไม่ซัดส่ายตามอารมณ์ที่เข้ามากระทบ และเมื่อไม่ถูกอารมณ์เหล่านั้นบงการ ก็ย่อมเป็นผู้ที่ไม่สร้างเหตุแห่งทุกข์ขึ้นมาใหม่

ผลของการฝึกจิตด้วยอานาปานสติอย่างต่อเนื่อง ก็คือความสามารถในการทำลายกิเลสที่เป็นเหตุแห่งทุกข์ได้โดยสิ้นเชิง กิเลสที่เคยเป็นนายคอยบงการจิตจะหมดอำนาจลง และไม่สามารถชักนำให้สร้างกรรมชั่วได้อีก

ที่สุดแล้ว ผู้ที่สามารถฝึกจิตด้วยอานาปานสติจนถึงที่สุด ย่อมสามารถเข้าถึงพระนิพพาน ความสงบเย็นอันเป็นบรมสุข เขาย่อมหลุดพ้นจากการเวียนว่ายตายเกิดในสังสารวัฏ ไม่ต้องจมอยู่กับกองทุกข์ทั้งปวงอีกต่อไป

ดังนั้น อานาปานสติจึงเป็นหนทางตรงที่จะพาผู้ปฏิบัติไปสู่การหลุดพ้นโดยแท้จริง ผู้ใดตั้งใจฝึกอย่างสม่ำเสมอ ย่อมเป็นผู้ก้าวสู่เส้นทางแห่งความเกษมจากโยคะ คือพระนิพพานได้แน่นอน.