จิตฺเตน นียตี โลโก จิตฺเตน ปริกสฺสติ จิตฺตสฺส เอกธมฺมสฺส สพฺเพว วสมนฺวคู.

จิตฺเตน นียตี โลโก       จิตฺเตน ปริกสฺสติ
จิตฺตสฺส เอกธมฺมสฺส     สพฺเพว วสมนฺวคู.

โลกถูกจิตนำไป ถูกจิตชักไป สัตว์ทั้งปวงไปสู่อำนาจแห่งจิตอย่างเดียว.

(พุทฺธ) สํ.ส. 15/54.

ชีวิตของคนและสัตว์ทั้งหลาย มีส่วนประกอบสำคัญอยู่สองส่วน คือร่างกายกับจิตใจ ทั้งสองส่วนนี้ต่างอาศัยซึ่งกันและกัน หากขาดส่วนใดส่วนหนึ่งไป ชีวิตก็ไม่สามารถดำรงอยู่ได้อีกต่อไป

ร่างกายนั้นไม่สามารถนึกคิดหรือกำหนดการกระทำใด ๆ ได้ด้วยตนเอง หน้าที่ของกายก็เพียงปฏิบัติตามคำสั่งของจิต ส่วนจิตนั้นมีความสามารถในการคิด นึก ปรุงแต่ง และสั่งการให้กายลงมือกระทำ

ด้วยเหตุนี้เอง พระพุทธองค์จึงตรัสว่า “สัตว์โลกทั้งหลายถูกจิตนำไป ถูกจิตชักนำไป” เพราะจิตเป็นใหญ่ จิตเป็นประธาน กายเพียงทำตามคำสั่งของจิต ไม่ว่าจะเป็นกรรมดีหรือกรรมชั่ว

เมื่อเป็นเช่นนี้ จึงเห็นได้ชัดว่า การอบรมจิตเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่ง หากจิตไม่ได้รับการอบรม ไม่ได้ถูกตั้งไว้ดี ก็ย่อมตกอยู่ในอำนาจของกิเลส ถูกความโลภ ความโกรธ ความหลงครอบงำ แล้วสั่งการให้กายทำความชั่วต่าง ๆ

จิตที่ถูกกิเลสบงการ ย่อมสั่งการให้กายกระทำกรรมที่นำไปสู่ความฉิบหาย ไม่ว่าจะเป็นการผิดศีล ผิดธรรม ทำร้ายผู้อื่น เบียดเบียนตนเองและสังคม ผลของการกระทำเช่นนี้ก็ย่อมนำทุกข์และโทษมาสู่ชีวิตทั้งในปัจจุบันและอนาคต

ในทางกลับกัน หากจิตได้รับการอบรมอย่างดี เป็นจิตที่ตั้งอยู่ในคุณธรรม ย่อมสั่งการให้กายกระทำกรรมที่เป็นกุศล สร้างความสุขแก่ตนเองและผู้อื่น กายก็จะเป็นเพียงเครื่องมือที่ทำให้ความดีงอกงามเป็นจริงขึ้นมา

ดังนั้น บุคคลผู้ฉลาดจึงควรหมั่นฝึกฝนอบรมจิตของตน ให้ยินดีในกุศลกรรมบถทั้ง 10 ประการ ได้แก่ เว้นจากการฆ่าสัตว์ เว้นจากการลักขโมย เว้นจากการประพฤติผิดในกาม เว้นจากการพูดเท็จ เว้นจากการพูดยุแหย่ เว้นจากการพูดคำหยาบ เว้นจากการพูดเพ้อเจ้อ เว้นจากการเพ่งเล็งอยากได้ของผู้อื่น เว้นจากการคิดปองร้าย และมีความเห็นชอบตามธรรม

นอกจากนั้น ยังควรฝึกจิตให้ยินดีในการให้ทาน รู้จักเสียสละเพื่อเกื้อกูลผู้อื่น การให้ทานย่อมเป็นการฝึกละความตระหนี่ ทำให้จิตกว้างขวางและผ่องใส พร้อมที่จะสร้างกุศลอื่น ๆ ต่อไป

อีกทั้งการรักษาศีลก็เป็นสิ่งสำคัญ ศีลย่อมคุ้มครองกาย วาจา ให้เรียบร้อยงดงาม เมื่อศีลบริบูรณ์ ใจย่อมสงบ กายวาจาย่อมสะอาดไม่เบียดเบียนใคร และศีลยังเป็นรากฐานของการเจริญภาวนาให้บรรลุผล

เมื่อบุคคลหมั่นเจริญภาวนา จิตย่อมตั้งมั่น สงบ เยือกเย็น และมีปัญญาเห็นตามความเป็นจริง จิตที่อบรมดีแล้วเช่นนี้ ย่อมสั่งการให้กายกระทำแต่กรรมอันเป็นกุศล นำพาความสุข ความเจริญทั้งในโลกนี้และโลกหน้ามาสู่ตน และยังเป็นทางสู่ประโยชน์สูงสุดคือพระนิพพานได้ในที่สุด.