โกโธ จิตฺตปฺปโกปโน.
“ความโกรธ ทำให้จิตใจกำเริบ”
(องฺ.สตฺตก. 23/99)
ความโกรธคือความขัดเคืองใจ ความขุ่นมัวที่เกิดขึ้นในจิต เมื่อมันปรากฏขึ้นแล้ว ย่อมทำให้ใจไม่ปกติ บางครั้งก็เหมือนคลื่นใหญ่ที่ถาโถมเข้ามา ทำให้เราสูญเสียการควบคุมและทำในสิ่งที่ไม่ควรทำ ความโกรธจึงเป็นอันตรายเงียบที่ซ่อนอยู่ในใจของทุกคน
เมื่อความโกรธกำเริบขึ้น จิตใจจะพองโต ดื้อรั้น ไม่ฟังเหตุผล บ่อยครั้งเราจะกล้าที่จะทำสิ่งที่ผิดพลาด กล้าฝ่าฝืนศีลธรรม กล้าทำบาปกรรมที่ในยามปกติเรายังไม่คิดจะทำ นี่คืออำนาจของความโกรธที่น่ากลัว
หลายครั้งที่ข่าวอาชญากรรมเกิดขึ้นเพียงเพราะอารมณ์ชั่ววูบที่เกิดจากความโกรธ คนที่เคยเป็นเพื่อนก็กลายเป็นศัตรู คนที่เคยรักกันก็ทำร้ายกัน เพียงเพราะปล่อยให้ไฟโทสะเข้าครอบงำโดยไม่ยั้งคิด
ความโกรธทำให้จิตใจร้อนรุ่ม เหมือนมีไฟสุมอยู่ในทรวง อึดอัด กระวนกระวาย ไม่เป็นอันอยู่ เราจะรู้สึกเหมือนต้องหาทางระบายออก ไม่ว่าจะด้วยคำพูดแรง ๆ หรือการกระทำที่รุนแรง ทั้งหมดนี้เป็นเพียงการพยายามดับไฟด้วยน้ำมัน ยิ่งทำก็ยิ่งร้อน
เมื่อถูกไฟโทสะครอบงำ จิตใจจะไม่สนว่าอะไรถูกหรือผิด ไม่สนว่าบาปหรือบุญ ขอเพียงได้ทำตามอำนาจของมันก็พอ นี่คือสภาพที่อันตรายที่สุด เพราะเราสูญเสียการยับยั้งชั่งใจ และพร้อมจะสร้างบาปกรรมโดยไม่รู้ตัว
ในพระพุทธศาสนา ความโกรธถูกเปรียบเหมือนเปลวไฟที่สามารถเผาผลาญความดีได้ภายในชั่วพริบตา แม้จะสะสมความดีมาเป็นเวลานาน หากปล่อยให้ความโกรธพาไป ก็อาจทำลายความดีที่มีจนสิ้นสูญ
หนทางแก้ไขความโกรธ คือการใช้ ขันติธรรม หรือความอดทนอดกลั้น มาข่มความโกรธเอาไว้ หากเรายับยั้งไม่พูด ไม่ทำตามอำนาจของโทสะ แม้เพียงเสี้ยววินาที ก็สามารถป้องกันหายนะใหญ่ได้
นอกจากขันติแล้ว อีกสิ่งที่สำคัญคือการเจริญ เมตตาธรรม หากเราฝึกใจให้คิดเมตตาต่อผู้อื่นอยู่เสมอ เมื่อความโกรธเกิดขึ้น เมตตาจะเป็นดั่งน้ำเย็นมาช่วยดับไฟในใจ ทำให้ไม่เผลอทำร้ายผู้อื่นหรือแม้แต่ตัวเอง
การฝึกขันติและเมตตาไม่ใช่เรื่องที่ทำได้ในวันเดียว แต่ต้องอาศัยการปฏิบัติอย่างต่อเนื่อง เริ่มจากเรื่องเล็ก ๆ เช่น อดทนต่อคำพูดที่ไม่ถูกใจ หรือฝึกให้อภัยคนที่ทำให้เราโกรธ เมื่อทำบ่อย ๆ ใจจะเข้มแข็งขึ้น จนไม่ตกเป็นทาสของความโกรธง่าย ๆ
ในช่วงที่ยังไม่สามารถกำจัดความโกรธได้หมดสิ้น เรายังสามารถควบคุมและอยู่กับมันได้ หากมีขันติและเมตตาเป็นเครื่องกำกับจิต เราจะไม่พ่ายแพ้ต่อไฟโทสะ และจะสามารถเปลี่ยนช่วงเวลาที่อันตรายที่สุด ให้กลายเป็นโอกาสสร้างบุญ สร้างสติ และทำให้ชีวิตร่มเย็นเป็นสุขได้