โยธ กาเม อจฺจุตฺตริ สงฺคํ โลเก ทุรจฺจยํ
น โส โสจติ นาชฺเฌติ ฉินฺนโสโต อพนฺธโน.ผู้ใดข้ามพ้นกามในโลก และเครื่องข้องที่ข้ามได้ยากในโลก ผู้นั้นตัดกระแสตัณหาได้แล้ว ไม่มีเครื่องผูก ชื่อว่าไม่เศร้าโศก ไม่ยินดี.
(พุทฺธ) ขุ.สุ. 25/519, ขุ.มหา. 29/527.
คำว่า กาม แปลว่า ความใคร่ ความปรารถนา ความต้องการสิ่งที่น่าพอใจ กามมี 2 อย่าง คือ กิเลสกาม และ วัตถุกาม ซึ่งเป็นทั้งสภาพของใจและสิ่งภายนอกที่เป็นเหตุให้เกิดความใคร่
กิเลสกาม หมายถึง กิเลสที่ทำให้เกิดความใคร่ เช่น รติ (ความยินดี) ราคะ (ความกำหนัด) นันทิ (ความเพลิดเพลิน) และตัณหา (ความทะยานอยาก) เป็นต้น สิ่งเหล่านี้เกิดขึ้นในจิตใจและเป็นตัวผลักดันให้ดิ้นรนเสาะแสวงหา
วัตถุกาม คือ วัตถุหรือสิ่งภายนอกที่น่าใคร่ น่าพอใจ เรียกว่า กามคุณ 5 ได้แก่ รูปที่น่ารักน่าดู เสียงที่ไพเราะ กลิ่นหอม รสอร่อย และโผฏฐัพพะหรือสัมผัสที่น่าพอใจ สิ่งเหล่านี้เป็นเครื่องล่อให้ใจปรารถนา
เมื่อกิเลสกามเจอกับวัตถุกาม ก็ทำให้เกิดความอยาก ความปรารถนาอยากครอบครอง เกิดความหวงแหน และความเห็นแก่ตัว ใจจึงไม่เป็นอิสระ ต้องดิ้นรนไขว่คว้าเพื่อให้ได้สิ่งนั้นมา
เช่น บุคคลเห็นเครื่องประดับสวย ๆ ก็อยากได้มาเป็นของตนเอง ต้องดิ้นรนหาวิธีหาเงินซื้อมา เมื่อได้มาแล้วก็มีความสุข แต่ความสุขนั้นก็ไม่ยั่งยืน เพราะต้องคอยหวงแหน ไม่อยากเสียไป และเมื่อสูญเสียก็ทุกข์ใจ
หรือผู้ชายเห็นผู้หญิงสวยถูกใจ หรือผู้หญิงเห็นผู้ชายหล่ออยากได้มาเป็นคู่ครอง ก็พยายามจีบ เมื่อได้มาแล้วก็สุขใจ แต่ต่อมาก็เกิดความหึงหวง ไม่อยากให้ใครมายุ่งเกี่ยว ถ้ามีคนมายุ่งก็โกรธและทะเลาะกัน สิ่งเหล่านี้ล้วนเกิดจากกามทั้งสิ้น
ดังนั้น กามจึงเป็นเครื่องผูกสัตว์โลก ทำให้ไม่สามารถหลุดพ้นจากวัฏสงสารได้ เพราะเมื่อยังมีกาม ก็ยังมีตัณหา และเมื่อยังมีตัณหา ก็ยังต้องเวียนว่ายตายเกิดไม่รู้จบ
หากผู้ใดพิจารณาเห็นตามความจริงว่า กามเป็นเครื่องผูกพันและก่อให้เกิดทุกข์ ย่อมเกิดความเบื่อหน่าย และปรารถนาจะหาทางออกจากบ่วงแห่งกาม ไม่ให้มันควบคุมใจได้อีก
หนทางที่จะตัดกามได้คือการปฏิบัติ วิปัสสนากรรมฐาน เจริญสติปัญญาให้เห็นตามจริงว่า สิ่งทั้งหลายไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และไม่ใช่ตัวตน เมื่อเกิดปัญญาแทงตลอดเช่นนี้ ความใคร่ในกามก็จะค่อย ๆ ลดลงและดับไปในที่สุด
ผู้ที่สามารถทำลายกามและตัณหาได้ ย่อมพ้นจากบ่วงแห่งความเศร้าโศกที่เกิดจากกาม ไม่กลับไปเวียนว่ายตายเกิดอีกต่อไป ใจเป็นอิสระ สงบเย็น และเข้าถึงพระนิพพานอันเป็นสุขที่แท้จริง.