สุขกามานิ ภูตานิ โย ทณฺเฑน วิหึสติ อตฺตโน สุขเมสาโน เปจฺจ โส น ลภเต สุขํ.

สุขกามานิ ภูตานิ        โย ทณฺเฑน วิหึสติ
อตฺตโน สุขเมสาโน     เปจฺจ โส น ลภเต สุขํ.

สัตว์ทั้งหลาย ย่อมต้องการความสุข ผู้ใด แสวงหาความสุขเพื่อตน เบียดเบียนเขาด้วยอาชญา ผู้นั้นละไปแล้ว ย่อมไม่ได้สุข.

(พุทฺธ) ขุ.ธ. 25/32.

สัตว์โลกทั้งหลายบนโลกใบนี้ ไม่ว่าจะเป็นมนุษย์หรือสัตว์เดรัจฉาน แม้จะเกิดมามีรูปร่าง ลักษณะ เชื้อชาติ วรรณะ และวิถีชีวิตแตกต่างกันเพียงใด แต่มีสิ่งหนึ่งที่เหมือนกันอย่างแน่นอน คือ ต่างก็รักสุขและเกลียดทุกข์เหมือน ๆ กัน ไม่มีใครอยากให้ตนต้องทนทุกข์ทรมานหรือเผชิญกับความลำบาก

ไม่มีมนุษย์หรือสัตว์ชนิดใดที่ไม่ปรารถนาความสุข ทุกชีวิตต่างมุ่งแสวงหาความเป็นอยู่ที่ดี มีอาหารกิน มีที่อยู่อาศัยที่ปลอดภัย และใช้ชีวิตอย่างสงบเย็นเป็นสุข ความต้องการนี้เป็นสิ่งที่ติดตัวมาตั้งแต่เกิด ไม่ว่าใครก็หลีกเลี่ยงไม่ได้

แม้แต่ตัวเราเอง ที่ขวนขวายเรียนรู้ ทำงาน และพยายามพัฒนาตนเองในทุกวัน ก็ล้วนมีจุดหมายเพื่อให้ตนเองและครอบครัวมีชีวิตที่ดีขึ้น ไม่ใช่เพื่อสิ่งอื่นใด ความสุขและความเจริญของตนเองคือแรงผลักดันหลักในชีวิต

ในทางกลับกัน ไม่มีมนุษย์หรือสัตว์ชนิดใดที่ต้องการความทุกข์ ทุกชีวิตปรารถนาที่จะหลุดพ้นจากความทุกข์ ความลำบาก หรือความเดือดร้อน ต้องการให้ชีวิตของตนดำเนินไปโดยปราศจากสิ่งที่ก่อให้เกิดทุกข์ทั้งสิ้น

แม้แต่เราเอง ก็พยายามดิ้นรนทำงาน ศึกษา หรือใช้ความสามารถต่าง ๆ เพื่อบรรเทาความทุกข์และเพิ่มพูนความสุขให้แก่ตนและครอบครัว การกระทำทั้งหมดนี้ก็เพื่อหลีกเลี่ยงความทุกข์นั่นเอง

เมื่อเข้าใจความจริงข้อนี้ ก็ควรเอาใจเขามาใส่ใจเรา ตระหนักว่าเพื่อนร่วมโลกทุกชีวิตต่างก็ต้องการความสงบสุขเหมือนเรา ไม่ปรารถนาความทุกข์เหมือนกัน ดังนั้น จึงไม่ควรแม้แต่จะคิดหรือกระทำการใด ๆ ที่จะเบียดเบียนให้ผู้อื่นต้องเดือดร้อน

แม้เราจะต้องดิ้นรนเพื่อสร้างความสุขให้แก่ตนเอง แต่การดิ้นรนนั้นต้องอยู่บนพื้นฐานของการไม่เบียดเบียนผู้อื่น ความสุขที่แท้จริงจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อเราได้มันมาโดยสุจริตและไม่สร้างความเดือดร้อนให้แก่ใคร

ผู้ที่แสวงหาความสุขด้วยการเบียดเบียนหรือสร้างความทุกข์แก่ผู้อื่น จะไม่มีทางได้พบความสุขที่ยั่งยืน เพราะความสุขนั้นมีรากฐานบนความผิดศีลธรรม และย่อมนำผลร้ายมาสู่ตัวเขาเองในภายหลัง ไม่ทางตรงก็ทางอ้อม

ความสุขบนความทุกข์ของผู้อื่น เปรียบเสมือนดอกไม้ที่วางอยู่บนกองหนาม ภายนอกอาจดูสวยงามและน่าชื่นใจ แต่เมื่อสัมผัสจริงก็ย่อมถูกหนามทิ่มแทง ทำให้เกิดความเจ็บปวดในที่สุด

ดังนั้น จึงควรหลีกเลี่ยงการแสวงหาความสุขโดยทำให้ผู้อื่นเดือดร้อน จงประกอบกิจการงานด้วยความสุจริต ซื่อสัตย์ และไม่เบียดเบียน เพื่อให้ตนเองได้รับทั้งความสุขในปัจจุบันและไม่ต้องประสบกับความทุกข์ในอนาคตอันเป็นผลแก่งทุจริตกรรม

ความสุขที่แท้จริง คือสุขที่เราได้มาโดยไม่สร้างความเดือดร้อนให้แก่ตนเองและผู้อื่น เป็นความสุขที่สงบ มั่นคง และไม่ทำให้จิตใจต้องกังวลหรือรู้สึกผิดในภายหลัง

หากเราสามารถสร้างความสุขที่ไม่เบียดเบียนผู้อื่น ความสุขที่แท้จริงก็จะเกิดขึ้น ทั้งตัวเราเองก็เป็นสุข ผู้อื่นก็ไม่เดือดร้อน และอนาคตก็ไม่ต้องรู้สึกผิดใด ๆ เพราะไม่ได้กระทำผิดต่อผู้ใด นั่นย่อมเป็นความสุขที่สมบูรณ์และยั่งยืนที่สุดในชีวิต.