สุขกามานิ ภูตานิ โย ทณฺเฑน น หึสติ อตฺตโน สุขเมสาโน เปจฺจ โส ลภเต สุขํ.

สุขกามานิ ภูตานิ        โย ทณฺเฑน น หึสติ
อตฺตโน สุขเมสาโน     เปจฺจ โส ลภเต สุขํ.

สัตว์ทั้งหลาย ย่อมต้องการความสุข ผู้ใด แสวงหาความสุขเพื่อตน ไม่เบียดเบียนเขาด้วยอาชญา ผู้นั้นละไปแล้ว ย่อมได้สุข.

(พุทฺธ) ขุ.ธ. 25/32.

ขึ้นชื่อว่า “ความสุข” ไม่ว่าใครก็ต้องการทั้งนั้น ไม่ว่าจะเป็นมนุษย์หรือสัตว์เดรัจฉาน ล้วนมีความปรารถนาในความสุขเป็นพื้นฐานของชีวิต ความสุขจึงเป็นเป้าหมายร่วมกันของสรรพสัตว์ที่ผลักดันให้แต่ละชีวิตดิ้นรนแสวงหาในแบบของตนเอง

สัตว์โลกทั้งหลายต่างดิ้นรนเพื่อแสวงหาความสุขความสบายให้แก่ตนเอง บางครั้งก็ด้วยความตั้งใจ บางครั้งก็ด้วยสัญชาตญาณ โดยไม่คำนึงถึงผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นกับผู้อื่น เพราะธรรมชาติของสิ่งมีชีวิตคือการเอาตัวรอดและแสวงหาความสุขให้ตนก่อนเสมอ

สำหรับมนุษย์ ความสุขมักถูกผูกโยงกับทรัพย์สินเงินทอง เพราะสิ่งอำนวยความสะดวกในชีวิตแทบทุกอย่างล้วนต้องแลกมาด้วยทรัพย์ ทรัพย์จึงกลายเป็นบ่อเกิดแห่งความสุขที่สำคัญ และเป็นเป้าหมายหลักในการดำรงชีวิตของชาวโลก

เมื่อทรัพย์สินเงินทองมีความสำคัญต่อความสุข มนุษย์จึงพากันดิ้นรนแสวงหาทรัพย์ให้ได้มากที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ ไม่ว่าจะด้วยแรงกาย สติปัญญา หรือกลยุทธ์ต่าง ๆ เพื่อให้ได้มาซึ่งสิ่งที่ตนเชื่อว่าจะนำมาซึ่งความสุข

การแสวงหาทรัพย์สินเงินทองนั้นไม่ใช่เรื่องผิด หากดำเนินไปโดยสุจริต ไม่สร้างความเดือดร้อนให้ผู้อื่น การประกอบอาชีพด้วยความขยันหมั่นเพียรและความซื่อสัตย์ย่อมนำมาซึ่งความสุขที่บริสุทธิ์และไม่ก่อทุกข์ในภายหลัง

ปัญหาเกิดขึ้นเมื่อบางคนแสวงหาความสุขโดยไม่คำนึงถึงผลกระทบต่อผู้อื่น เช่น การประกอบอาชีพทุจริต การฉ้อโกง การเบียดเบียนชีวิตสัตว์ สิ่งเหล่านี้คือการสร้างความสุขบนความทุกข์ของผู้อื่น ซึ่งเป็นการกระทำที่ผิดศีลธรรมและไม่ควรยกย่อง

แม้การกระทำเช่นนั้นจะนำมาซึ่งทรัพย์สินและความสุขในขณะหนึ่ง แต่ก็เป็นการก่อกรรมที่นำไปสู่ความทุกข์ในอนาคต เช่น ความกลัว ความไม่สงบในใจ หรือแม้แต่ผลกรรมที่ต้องชดใช้ในภพหน้า ความสุขเช่นนี้จึงไม่มั่นคงและไม่ยั่งยืน

โจรที่ปล้นชิงทรัพย์ แม้จะได้ทรัพย์มาและมีความสุขกับทรัพย์นั้นชั่วคราว แต่ต้องใช้ชีวิตอย่างหลบซ่อน หวาดกลัวการถูกจับ หากถูกจับก็ต้องรับโทษตามกฎหมาย และเมื่อตายไปก็ต้องชดใช้กรรมในนรก ความสุขเช่นนี้จึงเป็นสุขที่แฝงไปด้วยทุกข์อย่างชัดเจน

ผู้ที่เลี้ยงชีพด้วยการฆ่าสัตว์เพื่อขายเนื้อ แม้จะได้รับทรัพย์สินเงินทองเป็นค่าตอบแทน แต่ก็เป็นการสร้างทุจริตกรรมที่มีวิบากเป็นทุกข์ในสัมปรายภพ ต้องตกนรกและชดใช้กรรมในชาติหน้า ซึ่งเป็นผลที่ไม่คุ้มกับความสุขชั่วคราวที่ได้รับ

เราท่านทั้งหลายควรระลึกไว้เสมอว่า ตัวเราเองรักสุขเกลียดทุกข์ฉันใด คนอื่นสัตว์อื่นก็รักสุขเกลียดทุกข์ฉันนั้นเหมือนกัน การมีเมตตาและการเว้นจากการเบียดเบียนจึงเป็นหนทางที่นำไปสู่ความสุขที่แท้จริงและยั่งยืน

การประกอบอาชีพโดยสุจริต ไม่เบียดเบียนผู้อื่น คือการสร้างความสุขที่ไม่ก่อทุกข์ในอนาคต เป็นการดำเนินชีวิตด้วยหลักธรรมที่นำไปสู่ความสงบสุขทั้งในปัจจุบันและภายภาคหน้า เป็นสุขที่ไม่ต้องแลกด้วยความทุกข์ของใคร

ผู้ที่แสวงหาความสุขโดยไม่เบียดเบียนผู้อื่นเท่านั้น จึงจะได้รับความสุขที่แท้จริง สุขที่ไม่ก่อทุกข์ สุขทั้งในภพนี้และภพหน้า เป็นสุขที่มั่นคง สงบ และบริสุทธิ์ เป็นผลแห่งกรรมดี เป็นความสุขอย่างแท้จริง.