จิตฺเตน นียตี โลโก.
“โลกอันจิตย่อมนำไป”
(สํ.ส. 15/54)
คำว่า “โลก” ในที่นี้หมายถึง สัตว์โลกทั้งหลาย ไม่ว่าจะเป็นมนุษย์หรือสัตว์เดรัจฉาน ต่างก็ถูกชักนำด้วยอำนาจของจิตทั้งสิ้น การกระทำทั้งปวงไม่ว่าจะดีหรือชั่ว ล้วนมีจิตเป็นตัวชักจูง เมื่อสิ้นชีวิตจากโลกนี้แล้ว จะไปสู่สุคติหรือทุคติ ก็ล้วนแล้วแต่ขึ้นอยู่กับจิตที่เป็นผู้นำทาง
โบราณาจารย์ได้กล่าวสอนไว้ว่า “จิตเป็นนาย กายเป็นบ่าว” หมายความว่า ไม่ว่าเราจะทำสิ่งใดก็ตาม จิตเป็นผู้สั่งการ กายเป็นผู้ตอบสนอง การเคลื่อนไหว การกระทำทั้งปวงของกาย จึงเป็นผลที่เกิดขึ้นจากคำสั่งของจิตโดยตรง
หากจิตสั่งให้ทำความดี กายก็จะประพฤติในทางดี แต่หากจิตสั่งให้ทำความชั่ว กายก็จะประพฤติในทางชั่ว ฉะนั้นจึงมีคำกล่าวว่า “โลกอันจิตย่อมนำไป” เพราะจิตคือรากฐานแห่งการกระทำทั้งหลาย เป็นตัวกำหนดทิศทางชีวิตของสัตว์โลกโดยแท้
เมื่อแตกกายทำลายขันธ์สิ้นชีวิตลงแล้ว ย่อมไม่จบเพียงเท่านี้ เพราะจิตจะนำพาไปสู่สุคติบ้าง หรือทุคติบ้าง ตามแต่กรรมที่ได้ทำไว้ในโลกนี้ หากสร้างกรรมดีไว้มาก จิตก็จะนำไปสู่สุคติ หากสร้างกรรมชั่วไว้มาก จิตก็จะนำไปสู่ทุคติ
คนที่ฝึกจิตไว้ดี ไม่ให้จิตตกอยู่ใต้อำนาจของกิเลสทั้งหลาย เช่น ความโลภ ความโกรธ ความหลง จิตของเขาย่อมสะอาดและปราศจากมลทิน เมื่อจิตสะอาด กายก็ย่อมกระทำแต่สิ่งที่สะอาด คือกรรมที่สุจริตทั้งทางกาย วาจา และใจ
เมื่อจิตสั่งให้กายกระทำกรรมที่สุจริต ผลที่ตามมาก็ย่อมเป็นความดีงาม ความสุข ความเจริญ และความสงบเย็น ไม่เพียงแต่ในโลกนี้เท่านั้น แม้เมื่อละโลกนี้ไปแล้ว ก็ยังได้รับผลแห่งสุจริตกรรมนั้นในโลกหน้าอย่างแน่นอน
ในทางตรงข้าม หากผู้ใดไม่ฝึกจิต ปล่อยให้จิตตกอยู่ภายใต้อำนาจของกิเลส กายก็ย่อมทำตามคำสั่งของกิเลส ผลย่อมเป็นความเดือดร้อนทั้งในปัจจุบันและในอนาคต เพราะกรรมที่ไม่สุจริตย่อมนำทุกข์มาให้ในปัจจุบัน และพาไปสู่ทุคติภูมิในอนาคต
ดังนั้น เมื่อรู้ชัดเช่นนี้แล้ว จึงควรหมั่นฝึกจิตให้ดี เพราะจิตที่ได้รับการฝึกอบรมอย่างดี จะเป็นผู้นำกายและวาจาไปในทางที่ดีงาม เมื่อจิตดีแล้ว กายก็ย่อมทำแต่สิ่งดี ชีวิตย่อมสุขสงบ และเบื้องหน้าก็ย่อมมีสุคติเป็นที่ไปอย่างแน่นอน.