ตํ โข ชิตํ สาธุ ชิตํ ยํ ชิตํ นาวชิยฺยติ “ความชนะใดเล่า ชนะแล้วไม่กลับแพ้ ความชนะนั้นดี”

ตํ โข ชิตํ สาธุ ชิตํ ยํ ชิตํ นาวชิยฺยติ.

“ความชนะใดเล่า ชนะแล้วไม่กลับแพ้ ความชนะนั้นดี”

(ขุ.ชา.เอก. 27/22)

ชัยชนะที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในชีวิตมนุษย์ ไม่ใช่การเอาชนะผู้อื่น แต่คือการเอาชนะ “กิเลส” ภายในใจของตนเอง กิเลสคือสิ่งที่คอยครอบงำจิตใจ ทำให้เกิดความโลภ ความโกรธ และความหลง การชนะกิเลสได้จึงเป็นชัยชนะที่ประเสริฐที่สุด เพราะเป็นการปลดปล่อยตนเองจากพันธนาการแห่งความทุกข์ทั้งปวง

เมื่อบุคคลสามารถประพฤติปฏิบัติตามธรรมของพระพุทธเจ้า จนละกิเลสได้หมดสิ้นแล้ว ย่อมเรียกได้ว่าเป็นผู้ชนะอย่างแท้จริง เพราะกิเลสที่ถูกละได้แล้ว ย่อมไม่หวนกลับมาครอบงำใจได้อีก เป็นการชนะที่ถาวร ไม่ต้องต่อสู้ซ้ำ ไม่ต้องระแวงว่าจะพ่ายแพ้อีก เพราะสิ่งที่ทำให้แพ้ได้ถูกกำจัดไปหมดแล้ว

อย่างไรก็ตาม กิเลสที่ยังไม่สามารถละได้ ต้องอาศัยความเพียร ความอดทน และสติปัญญาในการขัดเกลาอย่างต่อเนื่อง เปรียบเหมือนการต่อสู้ที่ต้องใช้เวลาฝึกฝน ผู้ที่ไม่ยอมแพ้ต่อกิเลส ย่อมค่อย ๆ เอาชนะมันไปได้ทีละน้อย จนถึงวันที่จิตบริสุทธิ์ผ่องแผ้ว ปราศจากเครื่องเศร้าหมองใด ๆ

ในทางกลับกัน ชัยชนะที่ชาวโลกยึดถือ เช่น การรบชนะ การแข่งขันชนะ หรือการค้าชนะ ล้วนเป็นเพียงชัยชนะชั่วคราว เพราะวันหนึ่งผู้แพ้ก็สามารถกลับมาชนะได้อีก และผู้ชนะในวันนี้ก็อาจกลายเป็นผู้แพ้ในวันหน้า ไม่มีชัยชนะใดในโลกที่ยั่งยืนถาวร เพราะทุกสิ่งล้วนอยู่ภายใต้กฎแห่งความไม่เที่ยง

การชนะด้วยการเหยียบย่ำผู้อื่น มักสร้างความอาฆาตและเวรกรรมให้สืบเนื่องต่อไป ผู้แพ้อาจจองเวรและหาทางเอาคืน การชนะเช่นนี้จึงเป็นการสั่งสมเวร มิใช่หนทางแห่งความสุขที่แท้จริง ยิ่งแข่งขันมาก ก็ยิ่งเพิ่มความทุกข์และความไม่สงบในจิตใจมากขึ้น

ผู้ที่หันกลับมามองตนเอง และตั้งใจเอาชนะความชั่ว ความหลง และความเห็นแก่ตัวในใจ ย่อมเป็นผู้มีปัญญา เพราะเข้าใจว่า การเอาชนะภายนอกไม่สำคัญเท่าการเอาชนะภายใน ชัยชนะภายในนี้ทำให้ใจสงบ มีความสุข และเป็นอิสระจากกิเลส

แม้ชนะคนอื่นเป็นพัน ๆ ครั้ง ก็ไม่ประเสริฐเท่าชนะตนเองครั้งเดียว เพราะผู้ที่ชนะใจตนเอง ซึ่งหมายถึงชนะกิเลสภายในใจตนเอง ย่อมไม่กลับแพ้อีก เป็นผู้ที่มั่นคงในธรรม มีสติรู้เท่าทันกิเลส และไม่ถูกอารมณ์หรือสิ่งยั่วยุภายนอกครอบงำได้อีกเลย นี่คือชัยชนะที่ไม่ต้องกลัวกลับแพ้

ดังนั้น อย่ามัวแต่แข่งขันเอาชนะกันในเรื่องทางโลกที่ไร้สาระและไม่ยั่งยืน แต่จงหันมาขัดเกลาจิตใจ ฝึกตนให้รู้จักละวาง เอาชนะกิเลสและอารมณ์ร้ายภายในให้ได้ เพราะนี่คือ ชัยชนะที่แท้จริง เป็นชัยชนะที่พระพุทธเจ้าทรงสรรเสริญ และเป็นชัยชนะที่ไม่มีวันกลับแพ้อีกตลอดกาล.