โย จ สทฺทปฺปริตฺตาสี วเน วาตมิโค ยถา ลหุจิตฺโตติ ตํ อาหุ นาสฺส สมฺปชฺชเต วตํ.

โย จ สทฺทปฺปริตฺตาสี     วเน วาตมิโค ยถา
ลหุจิตฺโตติ ตํ อาหุ          นาสฺส สมฺปชฺชเต วตํ.

ผู้ใด มักหวาดสะดุ้งต่อเสียง เหมือนเนื้อทรายในป่า ท่านเรียกผู้นั้นว่า มีจิตเบา พรตของเขาย่อมไม่สำเร็จ.

(อญฺญตรภิกฺขุ) สํ.ส. 15/296.

บุคคลที่มีจิตเบา หมายถึง ผู้ที่จิตใจไม่หนักแน่นมั่นคง เป็นคนหลุกหลิก ขาดความสงบ สติอ่อน สมาธิไม่มั่น เมื่อมีสิ่งใดมากระทบ ย่อมหวนไหวโอนเอียงไปตามอารมณ์นั้น ๆ ได้โดยง่าย

ลักษณะของผู้มีจิตเบานี้ มักไม่อาจตั้งมั่นอยู่ในสิ่งที่ดีได้ยาวนาน ความตั้งใจที่เคยมีไว้ก็มักคลอนแคลน จึงไม่อาจดำเนินการใด ๆ ให้ต่อเนื่องได้ ความเป็นผู้มีจิตไม่มั่นคงเช่นนี้ เป็นอุปสรรคต่อการบำเพ็ญภาวนาอย่างยิ่ง

ผู้ที่มีจิตเบา แม้จะเริ่มต้นปฏิบัติกรรมฐาน แต่ก็มักล้มเลิกไปกลางคัน เหนื่อยนิด ลำบากหน่อยก็ท้อแท้ ถอนตัว ไม่สามารถฝืนอุปสรรคให้ข้ามพ้นไปได้ จึงห่างไกลจากความสำเร็จในการฝึกจิต

การบำเพ็ญภาวนาไม่ว่าจะเป็นสมถกรรมฐานเพื่อความสงบ หรือวิปัสสนากรรมฐานเพื่อความรู้แจ้ง จำเป็นต้องอาศัยความตั้งใจจริง ความเด็ดเดี่ยวมั่นคง และการไม่หวั่นไหวต่ออารมณ์ที่มากระทบ ทั้งที่น่ายินดีและไม่น่ายินดีก็ตาม

หากจิตยังเบา อ่อนไหวต่อสิ่งยั่วยุภายนอก ความเพียรย่อมไม่ต่อเนื่อง เมื่อความเพียรไม่ต่อเนื่อง ผลย่อมไม่บังเกิด เหมือนเมล็ดพืชที่เพิ่งงอกแต่ขาดการดูแล ย่อมเหี่ยวเฉาตายไปก่อนจะเติบโตออกดอกผล

เพราะฉะนั้น ผู้ที่ต้องการปฏิบัติภาวนาเพื่อความพ้นทุกข์ ต้องเริ่มต้นด้วยการฝึกจิตของตนให้หนักแน่นมั่นคง สร้างกำลังใจที่เข้มแข็ง ไม่ปล่อยให้ความท้อแท้หรือความเกียจคร้านมาทำลายความตั้งใจ

จิตที่หนักแน่นมั่นคง ย่อมเป็นจิตที่ไม่หวั่นไหวต่ออารมณ์ภายนอก แม้จะพบอุปสรรค ความเหน็ดเหนื่อย หรือความยากลำบาก ก็สามารถอดทนฝ่าฟันไปได้ ด้วยความศรัทธาและความมุ่งมั่นในเป้าหมาย

เมื่อมีจิตมั่นคงแล้ว การปฏิบัติสมถกรรมฐานก็ย่อมเป็นไปเพื่อความสงบระงับแห่งจิต ส่วนการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานก็ย่อมเป็นไปเพื่อความรู้แจ้ง เห็นสรรพสิ่งตามความเป็นจริง ไม่หวั่นไหวไปกับมายาลวงของโลก

คุณสมบัติของผู้ปฏิบัติที่ดีจึงมิใช่เพียงความรู้หรือความเข้าใจในหลักธรรมเท่านั้น แต่ต้องมีจิตที่หนักแน่น เด็ดเดี่ยว เอาจริงเอาจังในการลงมือปฏิบัติด้วย จึงจะสามารถก้าวหน้าในทางภาวนาได้อย่างแท้จริง

ผู้ที่ฝึกจิตให้มั่นคง หนักแน่น ไม่หวั่นไหว ย่อมเป็นผู้ควรแก่การปฏิบัติกรรมฐาน เมื่อดำเนินการด้วยความเพียรอันต่อเนื่อง ย่อมปฏิบัติสมถะและวิปัสสนาให้ถึงผลสูงสุดได้ และที่สุดแล้ว ย่อมเข้าถึงพระนิพพาน อันเป็นเป้าหมายสูงสุดแห่งชีวิต.