ขนฺติพลา สมณพฺราหฺมณา.
“สมณพราหมณ์ มีความอดทนเป็นกำลัง”
(ส.ม.)
คำว่า สมณพราหมณ์ หมายถึง ผู้ที่ละทางโลก ออกบวชเพื่อแสวงหาหนทางแห่งความหลุดพ้นจากทุกข์ในวัฏสงสาร เป้าหมายของสมณพราหมณ์คือการฝึกฝนและขัดเกลาจิตใจให้บริสุทธิ์ ไม่ตกเป็นทาสของกิเลสตัณหาที่คอยบีบคั้นและครอบงำอยู่ตลอดเวลา
การดำเนินชีวิตของสมณพราหมณ์จึงแตกต่างจากคฤหัสถ์ เพราะไม่มุ่งหาความสุขจากวัตถุหรือกามคุณทั้งหลาย แต่กลับมุ่งเน้นความเพียร การภาวนา และการปฏิบัติธรรม เพื่อทำให้จิตใจค่อย ๆ หลุดพ้นจากอำนาจของความโลภ ความโกรธ และความหลง
คุณธรรมที่มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในเส้นทางนี้คือ ขันติ หรือความอดทน ขันติทำหน้าที่ช่วยให้สมณพราหมณ์สามารถอดทน อดกลั้นต่ออำนาจของกิเลส ไม่หวั่นไหวไปตามสิ่งยั่วยวนในโลก ไม่ว่าจะเป็นรูป เสียง กลิ่น รส หรือสัมผัสทั้งหลาย
เมื่อกามคุณมากระทบประสาทสัมผัส ตา หู จมูก ลิ้น กาย หากไร้ขันติ ใจก็อาจถูกกิเลสครอบงำให้ยินดีในสิ่งที่น่าพอใจ หรือยินร้ายในสิ่งที่ไม่น่าพอใจ แต่ผู้ที่มีขันติธรรม จะสามารถรักษาจิตให้มั่นคง ไม่ถูกอำนาจกิเลสชักจูงไป
ผู้ที่ฝึกขันติได้ ย่อมสามารถระงับยับยั้งอารมณ์ทั้งหลาย โดยเฉพาะความโลภ ความโกรธ และความหลง ไม่ให้มันลุกลามจนกลายเป็นการกระทำที่ผิดศีลผิดธรรม เมื่อมีขันติคอยกำกับ จิตก็ไม่ถูกผลักดันไปทำชั่วตามอำนาจกิเลส
ดังนั้น ขันติจึงเปรียบเหมือนเกราะป้องกันชั้นแรก ที่ช่วยให้สมณพราหมณ์ไม่พ่ายแพ้ต่อการรุกรานของกิเลส หากขาดขันติ จิตใจย่อมอ่อนแอและพร้อมจะถูกครอบงำได้ทุกเมื่อ แต่ถ้ามีขันติ จิตก็มั่นคงและไม่หวั่นไหวต่อแรงกดดันจากกิเลส
อุปมาได้ว่า ขันติเป็นดั่งกำแพงเมืองที่แข็งแรง คอยป้องกันข้าศึกมิให้บุกเข้ามายึดครองเมือง ฉันใดก็ฉันนั้น สมณพราหมณ์ผู้มีขันติธรรมย่อมสามารถป้องกันไม่ให้กิเลสเข้ามายึดครองใจ จึงไม่ตกเป็นทาสของมัน
เพราะฉะนั้น ขันติจึงนับว่าเป็นกำลังสำคัญของสมณพราหมณ์ ที่ช่วยรักษาจิตให้อยู่ในความสงบและไม่หวั่นไหวต่อกิเลส เมื่อกิเลสไม่อาจบงการได้ สมณพราหมณ์ก็ย่อมดำเนินไปบนหนทางแห่งความหลุดพ้นได้อย่างมั่นคง.