อุฏฺฐาตา กมฺมเธยฺเยสุ อปฺปมตฺโต วิจกฺขโณ
สุสํวิหิตกมฺมนฺโต ส ราชวสตึ วเส.ผู้หมั่นในการงาน ไม่ประมาท เป็นผู้รอบคอบ จัดการงานเรียบร้อย จึงควรอยู่ในราชการ.
(พุทฺธ) ขุ.ชา.มหา. 28/339.
ข้าราชการ คือผู้ทำงานของพระเจ้าแผ่นดิน หรือทำงานของรัฐบาล ซึ่งหมายถึงผู้รับใช้ประเทศชาติอย่างแท้จริง หน้าที่ของข้าราชการคือการอุทิศตนเพื่อประโยชน์ส่วนรวม มิใช่เพื่อผลประโยชน์ส่วนตน การทำงานของข้าราชการจึงมีผลโดยตรงต่อความเจริญหรือความเสื่อมของประเทศชาติ
ข้าราชการที่ดี มีความซื่อสัตย์ สุจริต ขยันขันแข็ง ย่อมนำพาประเทศชาติให้เจริญรุ่งเรือง เป็นที่พึ่งของประชาชน และเป็นแบบอย่างที่ดีแก่สังคม ในทางกลับกัน ข้าราชการที่คดโกง ทุจริต ย่อมนำพาความฉิบหายมาสู่ประเทศชาติ ทำลายความเชื่อมั่นของประชาชน และบั่นทอนศักดิ์ศรีของราชการ
คุณสมบัติแรกของข้าราชการที่ดีคือ “อุฏฺฐาตา กมฺมเธยฺเยสุ” หมายถึงความขยันในการทำงาน ต้องทำหน้าที่ด้วยความตั้งใจ หนักเอาเบาสู้ ไม่ย่อท้อต่ออุปสรรค มีความรับผิดชอบสูง ตรงต่อเวลา ไม่เข้างานสาย ไม่เลิกงานก่อนเวลา และมีใจเสียสละเพื่อส่วนรวม
คุณสมบัติที่สองคือ “อปฺปมตฺโต” หมายถึงความไม่ประมาทในการทำงาน ต้องมีสติ ระมัดระวัง ไม่เลินเล่อ ไม่ปล่อยปละละเลยจนงานเสียหาย และไม่หลงระเริงในตำแหน่งหน้าที่ ไม่ใช้อำนาจเพื่อผลประโยชน์ส่วนตนหรือพวกพ้อง ต้องยึดมั่นในความถูกต้องและความยุติธรรม
คุณสมบัติที่สามคือ “วิจกฺขโณ” คือความรอบคอบในการทำงาน ต้องรู้จักจัดลำดับความสำคัญของงาน รู้ว่างานใดควรทำก่อน งานใดควรทำทีหลัง ไม่ปล่อยให้งานคั่งค้าง ทำงานเสร็จทันเวลา และไม่สร้างปัญหาให้แก่หน่วยงานหรือประชาชน
คุณสมบัติที่สี่คือ “สุสํวิหิตกมฺมนฺโต” หมายถึงการจัดการงานอย่างเรียบร้อย ต้องทำงานให้สำเร็จลุล่วงด้วยความเป็นระเบียบ สะอาด สวยงาม ไม่รกเรื้อ มีวินัยในการทำงาน และรักษากรอบการทำงานให้มีประสิทธิภาพสูงสุด
ข้าราชการที่มีคุณสมบัติทั้งสี่ประการนี้ ถือว่าเป็นข้าราชการที่ดี คู่ควรต่อการรับใช้แผ่นดิน และควรได้รับการส่งเสริมให้เจริญก้าวหน้าในหน้าที่ เพราะบุคคลเหล่านี้จะเป็นกำลังสำคัญในการพัฒนาประเทศ และเป็นแบบอย่างที่ดีแก่ข้าราชการรุ่นใหม่
ในทางตรงกันข้าม ข้าราชการที่ไม่ดี ได้แก่ผู้ที่ฉ้อราษฎร์บังหลวง ทุจริตคดโกง ขี้เกียจ ประมาทเลินเล่อ ไม่รอบคอบ ทำงานไม่เรียบร้อย บุคคลประเภทนี้ไม่ควรได้รับการสนับสนุนให้มีตำแหน่งหน้าที่ในราชการ เพราะจะสร้างความเสียหายให้แก่ประเทศชาติ
ข้าราชการที่มีตำแหน่งสูง หากขาดคุณธรรมและจริยธรรม ย่อมสร้างความเสียหายได้มากกว่าผู้ที่อยู่ในตำแหน่งต่ำ เพราะอำนาจที่มีอยู่สามารถนำไปใช้ในทางที่ผิดได้ง่าย หากไม่มีการตรวจสอบและควบคุมอย่างเข้มงวด
รัฐไม่ควรเลี้ยงข้าราชการที่ไม่มีคุณธรรม เพราะเป็นการสิ้นเปลืองงบประมาณโดยเปล่าประโยชน์ และยังเป็นการส่งเสริมให้เกิดพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมในวงราชการ หากบุคคลเหล่านี้ไม่ปรับปรุงตัว ควรให้ออกจากราชการเพื่อปกป้องผลประโยชน์ของประเทศ
การคัดเลือกข้าราชการควรเน้นที่คุณธรรม ความสามารถ และความเสียสละ ไม่ใช่เพียงแค่คุณวุฒิหรือความสัมพันธ์ส่วนตัว ต้องมีระบบพัฒนาและประเมินผลที่โปร่งใส เพื่อให้ข้าราชการที่ดีได้รับการส่งเสริม และข้าราชการที่ไม่ดีได้รับการปรับปรุงหรือคัดออก
ข้าราชการที่ดีคือความหวังของประเทศชาติ เป็นผู้ที่ทำให้ประชาชนมีความเชื่อมั่นในระบบราชการ และเป็นพลังขับเคลื่อนให้ประเทศเจริญก้าวหน้าอย่างมั่นคง หากเราทุกคนร่วมกันส่งเสริมข้าราชการที่ดี และขจัดข้าราชการไม่ดีออกไปจากระบบ ประเทศชาติย่อมมีอนาคตที่สดใสแน่นอน.